Een coquette vrouw

gedachteloos over die dingen spreekt. Je kunt er niet over spreken, zoolang je ze niet zelf hebt beleefd. Denken — voelen — begrijpen —, dat zijn maar woorden, er is enkel ״zijn", een diep innerlijk bewust „zijn", een besef, dat het denken en het voelen te boven gaat —! we hebben geen ander werkelijk geestelijk bezit dan onze subjectieve ervaringen. Je weet, dat ik van kind af aan gelezen heb met een gretigheid en een dorst, waar ik toen al, niet veel later tenminste, zelf over nadenken moest. En nu geloof ik, dat ik weet, wat ik in boeken zocht en nog altijd zoek: de innige aanraking, het gevoel van eenheid met menschen, die dezelfde subjectieve ervaringen hebben gehad als ik en die zich daarvan bewuster zijn geweest en het daardoor mooier er krachtiger hebben kunnen zeggen. En ik geloof, dat er niet zoo heel veel menschen zijn, die in alle gebieden subjectieve ervaringen bezitten ■׳— eenvoudig omdat ze nooit in alle gebieden zichzelf ontgonnen en doorploegd hebben —, en die dus hun heele leven genoegen nemen met de subjectieve ervaringen van anderen —, van een meerderheid, of van erkende autoriteiten —, en een taal spreken die ze niet verstaan en die hun eigendom niet is en meeningen uiten, die ze niet kennen en niet belijden en die ze ieder oogenblik door hun daden te niet doen, en hun insticten „overtuiging" noemen en dat houden ze dan voor „objectief denken." Dat weten ze natuurlijk niet —, en in den beginne zijn we allemaal zoo; maar sommigen van ons worden wakker.

„En juist dat wakker-worden, dat met ontsteltenis ervaren, dat je tot dusver hebt gesproken over wat je niet begreep, dat je jezelf niet kent en niet waarachtig toebehoort —, en dan dat wanhopig reiken naar je-zelf, om je-zelf wèl toe te behooren, je-zelf te kennen en in waarheid je-zelf te zijn —, dat zijn juist de dingen, die ik in mijn boek beschrijven wil, de dingen, waar ik voor gestreden en onder geleden heb.

„En daar sta jij buiten —, omdat jij er niet voor gestreden en er niet onder geleden hebt. En ik zou zoo graag willen, dat je dat tenminste erkende, dat je óók eens den moed vond om te zeggen: „ik'begrijp dat niet," inplaats van alles met machtwoorden af te doen, —, dat je eens naar mij luisteren wilde en inzien, dat je niet alles beter weet, dat je niet overal verstand van hebt en dat je dan ook eens iets van mij zoudt willen gelooven en aannemen en leeren in de dingen, die ik door mijn natuur nu eenmaal beter weet."

Egbert stootte een scherp lachje uit.

„Wel kijk —, daar komt de aap nu toch nog uit de mouw —,

.124