Maar dat is de dag van de werkers; hun dag, - de dag van grootmoeder en haar, en ook de dag van grootvader, - is heel anders. Hun appel ook.
Grootvader en grootmoeder hoeven niet naar het werk, omdat ze boven de vijfenzestig zijn; zijzelf niet, omdat ze onder de vijftien is. Zij woont bij grootmoeder in de barak, want ze heeft niemand anders. Vader en moeder en zij waren apart verstopt en zij is gepakt en vader en moeder niet. Gelukkig dat ze mee hierheen mocht op de Palestina-papi eren van grootvader, - anders was ze zonder iemand naar Polen gestuurd. Nu slaapt ze in het bed boven grootmoeder.
’s Morgens om negen uur worden ze gewaarschuwd om naar het grote appelveld te gaan. Het appel zelf, dat door een groene gehouden wordt, is pas om tien uur maar eer alle barakken op hun plaats staan en van te voren geteld zijn door de barakkenleiders, gaat er een boel tijd voorbij. Vóór je de barak uit gaat, moet je je kroes en bakje van het ontbijt hebben afgewassen en je bed in orde hebben gemaakt. Dat is niet gewoon bedopmaken zoals thuis: al wat je bezit moet erin weggestopt zijn, en toch moet het er zo vlak en recht uitzien, alsof er niemand in woont. Het heet hier beddenbouw, en het is heel moeilijk; je krijgt erge straf, als het niet in orde is, en als er in een barak veel bedden niet in orde 2ijn, krijgt de hele barak straf: de margarine en jam van een week wordt ingehouden, of de barakkenleidster moet in een hok zitten, dat bunker heet. De groenen kunnen altijd inspectie komen houden, terwijl je op appel staat, dus het moet goed in orde zijn, vóór je de deur uit gaat.
Het appel is er, om alle duizenden mensen van het kamp te tellen, iedere dag. De groenen willen weten, of er iemand is weggelopen; net of je dat kunt, met al die tiendubbele elektrische prikkeldraden, waar geschilderde doodskoppen tussen staan, en met al die wachttorens en geweren! Maar de groenen zijn altijd nog bang, dat er iemand wegloopt. De werkers zijn ’s morgens al geteld, en nu worden al de barakkengroepen op het veld geteld, en de zieken en heel ouden en de moeders van kinderen onder de drie jaar, die binnen mogen blijven, worden in de barakken geteld, en de zieken in het ziekenhuis worden in hun bedden geteld, en dan wordt alles bij elkaar opgeteld, en als het
168