Adios companeros!

derzijdse associaties op die wij onmiddellijk begrijpen. Verdriet. Onze jongen kwam speciaal op de fiets van zijn vakantieadres, maar kon niet op tijd zijn. Voor je het weet is het kwartier voorbij en tegelijkertijd is het een tijdloze periode van intens samenzijn, dat nog dagenlang je gedachten en dus je cel vult, totdat het nieuwe bezoek reeds tevoren je dagen gaat vullen. Brieven mag je schrijven, driedubbel gecensureerd: de officier van justitie, de rechter-com-missaris, de commissaris van politie. Nooit echter dwingt het tot zwijgen, want Bep begrijpt altijd zonder moeite. Drie jaar lang hebben wij tijdens de oorlog brieven aan haar moeder in het concentratiekamp gestuurd.

Voor het eerst kom ik in aanraking met bajesklanten, het lompenproletariaat, zoals Marx heeft geleerd. De ring wordt aangeveegd door de moordenaar van een oude vrouw, een norse kerel die op hoger beroep wacht terwijl hij het duistere geheim met zich meetorst. Een inbreker brengt het eten. Hij heeft mij, toen ik enige uren samen de cel met hem moest delen in het paleis van justitie, verteld dat als hij het alleen had moeten doen, dat ze hem dan nooit te pakken hadden gekregen, en nu duwt hij me enige bouillonblokjes in de hand en gebaart dat ik ze vlug moet wegstoppen. Maar elk contact is schaars, de instructies zijn onverbiddelijk: cellulair en alleen luchten, op andere tijden dan Martin.

Zes weken voorarrest. Het schijnt een eeuwigheid als ik aan vroeger denk, lang geleden toen ik nog vrij was, maar wat betekent het vergeleken bij de vijf jaar-of meer?-die ons te wachten staan? Gelukkig komt eens per week de humanist, die mij twee sigaretten lang bij zich houdt, geen kwezel is, de voorzitter van zijn vereniging is de zwager van een slapie uit militaire dienst. Daar is de bewaarder om mij te halen. Onze voetstappen ketsen op het staal van de trap, vermengen zich met het ritme van naderende stappen, want iemand gaat naar de dokterskamer hier vlakbij.

155