Hun lach klinkt van zo ver ...

vaardigen, stuurt hij ze dan naar een duur particulier schooltje. Van Norden op de Nieuwe Keizersgracht of Van El te, waar de rijke kinderen aleph-beth-gimmel leren opdreunen. De kinderen van de vromen gaan 's morgens naar sjkome, de ochtenddienst. Zegt de klokvrije:

'Mijn kinderen hoeven niet. Ik zie ze 's morgens al sjkome lopen. Zingen ze later op school: 'Pas ontwaak ik uit mijn dromen, of ik moet alweer naar sjkome.' Zegt iemand anders:

'Als je dan zo vrij bent, waarom stuur je je kinderen dan naar het Jodenschooltje ?'

'Waarom ? Weet ik veel. Moet er dan voor alles een reden zijn ? Kijk, ik ben zelf zo vrij als een vogeltje in de boom, maar stel je voor dat mijn kinderen later vroom willen worden. Vragen ze: vader, waarom hebt U ons vroeger niet de broches laten leren ? Nou, wat moet ik dan zeggen ? Sta ik met een mond vol tanden. Zo'n neweire zou ik tegenover mijn eigen kinderen niet op mijn geweten willen hebben. En als ik over honderd jaar dood ben en mijn kinderen willen kaddisj zeggen voor hun eigen vader... ai, wat zal ik dan blij zijn in mijn graf, dat ik ze nou naar Elte heb laten gaan.' 'Wat doe je dan als ze Bar Mitzwah worden ?' 'Dat zal ik tegen die tijd nog wel zien!'

De Bar Mitzwah, de viering van de kerkelijke meerderjarigheid is de eerste grote gebeurtenis in het leven van elke jongen in de oude buurt. Of hij wil of niet, hij moet zijn Bar Mitzwah bewust beleven. Willen zijn vader en moeder, dat hij ten aanhoren van de gehele in feestkledij gestoken gemeente op een Sabbathmorgen van de kansel afin vloeiend uit het hoofd geleerd Hebreeuws

93