Hun lach klinkt van zo ver ...

overal. Het hult elke handeling van het leven in een verpakking van voorschriften en verboden.

De gemeenschap van de oude Joodse buurt is wellicht de meest harmonische, die Amsterdam gedurende vele eeuwen binnen haar muren heeft gezien. Zij is op de stevige heipalen van een gezond gezinsleven opgetrokken.

De collectebusjes vervullen echter nog een andere, een zeer bijzondere functie. Die heeft veel uitstaande met het onweegbare geloof, dat goede daden onheil kunnen keren. De ouders scherpen dat hun kinderen in. Niets is voor alle eeuwigheid besloten; alles kan nog op het laatste ogenblik veranderen, ware het anders, dan zouden er immers nooit wonderen zijn geschied. Zo goed als een mens door een handeling ongeluk over zichzelf en anderen kan brengen, zo kan hij door een daad ongeluk afwenden. God is blij als Hij zich kan laten vermurwen. Komt een jongetje thuis.

'Moeder, als de buurman me niet op het laatste ogenblik had weggetrokken, was ik onder een bierbrouwerskar gekomen, waarvan het paard op hol was.'

Onmiddellijk nadat moeder de trillende snaren van haar zenuwen in de ruststand teruggebracht heeft, zegt ze vermanend: 'Hier is een stuiver. Doe die gauw in het busje van de Joodse Invalide. Voor goumel.'

Goumel is het ken-woord voor een gebed tot dankzegging voor weldaden en tegelijkertijd dient het tot het afweren van rampspoed. Zelfs hij, die klokvrij is en denkt, dat meneer Goumel een Jiddisj boskaboutertje is, grijpt instinctief naar het busje. 'Voor goumel!'

Zo'n epikaur zal zijn kinderen echter wél naar de Joodse school sturen. Om zich tegenover zichzelf, zij het in schijn, te recht-

92