Het kleine land en zijn groote schoonheid

de verbeelding, dat zij het vaderland en hunnen medeburgers geen grooteren dienst konden bewijzen dan door zoo spoedig mogelijk heiden van aard en karakter te doen veranderen. Zij stichtten de Kwart-Guldens-Vereeniging voor Heide-Ontgin-ning voor dit doel en de Oranjebond van Orde, oorspronkelijk bedoeld als middel tot bestrijding van slechts in de verbeelding der oprichters bestaande revolutie-gevaren, wijdde zich aan de zelfde taak, nadat zij tot (niet openlijke) erkenning van de nutteloosheid harer eigenlijke bemoeiingen gekomen was. Er bestond zelfs eene organisatie, die eene vrijwillige reis-belasting hief, welker opbrengst eveneens tot het ontginnen van heiden was bestemd. Thans is er de Nederlandsche Heide-Maatschappij, die zich geenszins uitsluitend, maar toch wel in aanzienlijke mate met heide-ontginning bezig houdt, ongetwijfeld op velerlei gebied goeden en nuttigen arbeid verricht, daarbij volstrekt niet altijd materialistisch te werk gaat, maar niettemin dikwerf schoonheid doet verloren gaan, zeker de natuur geweld aandoet; want al komen er bosschen in plaats van heiden en al zullen zulke bosschen vaak mooi zijn, zoo hebben zij toch de schoonheid, die de natuur zelve schiep, verdreven.

Zeker, het is een verheven genot, te verwijlen in het woud. Er is op de wereld weinig, dat een boscïi in schoonheid overtreft. Maar dan moet het ook een werkelijk bosch wezen, met verscheidenheid van geboomte, met afwisseling van loof- en naaldhout, met, waar mogelijk, fraaie onder-beplanting, met varens en kruiden en bloemen en zwammen, met vogels en dieren, met fijn spel van licht en donker, met zon-doorsijpeld loover en met koele schaduw. Maar als het weinig of niets meer is dan een aanplanting van stelselmatig dicht opeen geplaatste dennen, in het leven geroepen met utilitaire en commercieele doeleinden, dan moge dat nuttig wezen, maar dan is er van schoonheid geen sprake. Indien er, ten behoeve van het maken van zulk een bosch, heide vernietigd werd, dan heeft men het land groote schoonheid ontnomen en er geringe voor in de plaats gegeven.

Want grootsch en heerlijk is de heide, met haar eigen natuurlijke, levende rijkdommen. Daar waait ons de bolle wind om den kop en daar laait de vroolijke zon zengend op ons neer. Daar is het heerlijk gaan door de tegelijk stugge en liefelijke heidestruiken, langs de geel-bloeiende brem, tusschen en om de vliegdennen en toevallige berken. Daar zijn de onbegrensde verten en daar is het ontzaglijke koepeldak des hemels, stra-

73