Het kleine land en zijn groote schoonheid

daal is nagenoeg niets meer in wezen en over het duingebied in deze streek is het doodvonnis reeds geveld. Het heerlijke Bergen is op ongehoorde wijze verknoeid. Achtereenvolgens zijn onze stille kustdorpen nagenoeg alle badplaatsen geworden, die het duin onder steeds toenemenden huizenbouw begraven. De Soesterduinen, de Zeegserduinen, de Waddeneilanden, niets is meer veilig voor den mensch, die de natuur zoekt, en haar daarmede verjaagt. De kreet „terug naar de natuur” werd aangeheven, werd vernomen, en er werd (en wordt) naar gehandeld, met het gevolg, dat er weldra geen natuur meer zal zijn, tot welke men terugkeeren kan; zij is nu reeds uit groote gedeelten des lands voor altijd verdreven en de jacht op haar wordt hardnekkig voortgezet. De verlangers naar het buitenleven (of hetgeen daarvoor tegenwoordig doorgaat), de grond- en bouwspeculanten, de exploitanten van middelen van vervoer, de vereenigingen tot bevordering van het vreemdelingenverkeer, de op belastingbetalers azende gemeentebesturen, de ontginners, de droogmakers, de werk-verschaffers en werkverruimers — willens of onwillens, opzettelijk of onwillekeurig, ten behoeve van eigen voordeel of ter bevordering van hetgeen zij als gemeenschapsbelang beschouwen, zij verjagen de natuur en zij dooden de schoonheid, zij zijn bezig het land van zijn kroon, van zijn luister te beroo-ven. Elke streek, die „uit haar isolement verlost” wordt, is, wat natuur en schoonheid betreft, zoo goed als zeker ten doode opgeschreven; en deze „verlossing” is, dank zij de gestadige uitbreiding van spoor- en tramwegnetten, dank zij vooral ook den automobiel-omnibus, tegenwoordig algemeen. Er bestaat geen isolement meer en dientengevolge is natuurschoon en natuurleven nergens meer veilig.

Het bouwen van spoor- en tramwegen zelf, alsmede het graven van kanalen, is vaak reeds bedenkelijk genoeg. Indien eenige jaren geleden de electrische spoorweg door het Gooi tot stand ware gekomen, dan zou niet alleen hetgeen dit gewest nog aan natuurschoon bezit, door villa- en woningbouw vernietigd zijn geworden, maar het aanleggen van de spoorbanen zelf zou reeds een hoogst ernstige verwoesting in de schoonste gedeelten, in nog ongerepte bosschen hebben aangericht. De bouw van tramwegen in Zuid-Limburg, van welke toen zij ontworpen werden reeds vast stond, dat zij nimmer hunne exploitatiekosten zouden kunnen dekken, en van een ontzettend kostbaar (en naar veler oordeel volslagen overbodig) spoorlijntje in den Zuid-Oostelijken hoek dier provin

200