Het kleine land en zijn groote schoonheid

ging geven. Want enkele oplossingen, die aan de hand werden gedaan, bestrijken weliswaar een gedeelte van het probleem, doch zijn op het overige niet toepasselijk.

Waaraan is het toe te schrijven, dat er geen oud stadje in ons land is aan te wijzen, dat niet mooi, karakteristiek, belangwekkend, zeker nooit grof en banaal is en dat de eenige stad in ons land, tijdens den duur van een groot deel van het thans nog levende geslacht gemaakt, IJmuiden, een ijzingwekkend toonbeeld van ongelooflijke en onzegbare leelijkheid is?

Hoe komt het, dat, toen in de jaren ’60 van de 19de eeuw Enschede geheel door brand was vernield, de stad, die men op de zelfde plaats en onder den zelfden naam bouwde, een ellendig misbaksel werd en o. a. een arbeiderswijk bezat, De Krim genaamd, die, wat sombere afschuwelijkheid aangaat, een waardige, of, als men wil, onwaardige evenknie is van de afgrijselijke arbeidersbuurten van vele fabriekssteden in de oude Engelsche nijverheids-districten?

Waaraan moet het worden geweten, dat te midden van het oer-oude-Laren, met zijn fraaien, ruimen aanleg en zijn prachtige boerenhuizen, een dertigtal jaren geleden een miserabel straatje kon worden gemaakt, met een rij eenvormige misbaksels van huizen, die de dorpelingen, vanwege de malle zoogenaamde serres, die er tegen aan geplakt zijn, „de vogele-kooitjes” noemen?

Wat is er de oorzaak van, dat te midden van eerwaardige, oude huizen van dorpen als Rouveen, Staphorst en Giethoorn, nieuwe werden en worden gezet, van een nuchtere grofheid en zoodanig in tegenstelling tot de hen omringende, dat zij aandoen alsof er luide wordt gevloekt in een eerwaardige kathedraal?

De eenvoudige ambachtslieden van het verleden bouwden de huizen en hofsteden en schuren zoo, dat zij zich aansluiten bij, versmelten met de omgeving, er bij behooren, er een harmonische eenheid mede vormen. Wat de moderne dorpstimmer-man en dito metselaar bouwen, als zij aan zich zelf worden overgelaten, is precies het tegenovergestelde; het is leelijk, banaal, het vloekt tegen de onmiddellijke omgeving en het omringende Iandschap.

De leer van het historisch materialisme verkondigt, dat het moet toegeschreven worden hieraan, dat de arbeider, gescheiden van de arbeidsmiddelen, niet langer belang stelde, en ook niet kon stellen, in het onderdeel van het werk, dat het fabriekssysteem hem te verrichten gaf, zijn kunstvaardigheid

179