Het kleine land en zijn groote schoonheid

verloor en eigenlijk weinig meer dan het onderdeel van eene machine werd.

Ten opzichte van den zuiver machinalen fabrieksarbeid kan dit juist zijn, is het waarschijnlijk ook wel juist. Maar het kan niet gelden voor het overige. De ontwerper van het stedenbouwkundige plan van IJmuiden was geen fabrieksarbeider, zelfs geen handwerksman. De dorpstimmerman is niet een van zijne arbeidsmiddelen gescheiden werkman; hij is een ondernemer, die over alle voor de uitoefening van zijn vak en bedrijf noodige arbeidsmiddelen beschikt. Laat hem zelfstandig ontwerpen en wat er van terecht komt, blijkt uit de publicaties van het bouwkundig Adviesbureau van den Bond „Heemschut” en is in natura te vinden in elk dorp, in elk stadje.

Waarom kan nagenoeg geen enkele meubelmaker zelfstandig een goed gevormd meubelstuk maken, tenzij hij een hem bekend voorbeeld nabootst, terwijl in vervlogen tijden iedere meubelmaker het verstond fraai huisraad te scheppen? Vakopleiding, nijverheids-onderwijs, vak- en teekenscholen, zij mogen bijdragen tot ontwikkeling en verhooging van technische en materialen-kennis, behalve in zeer enkele uitzon-derings-gevallen hebben zij op de artistieke ontwikkeling des ambachtsmans weinig of geen invloed.

Maar de ambachtslieden uit vroegere tijdperken kenden in het geheel geen scholen en als men hun zou gesproken hebben over de kunstwaarde hunner voortbrengselen, dan zouden zij waarschijnlijk de bedoeling niet hebben begrepen. Zij waren handswerklieden. Zij maakten voorwerpen, die hieraan hunne waarde ontleenden, dat zij goed en logisch van materiaal, van vorm en constructie waren, met liefde en toewijding bewerkt. Waarom doen, waarom kunnen hunne opvolgers van onze dagen dit niet?

In vele onzer groote en kleine steden wordt tegenwoordig het ontwerpen van uitbreidingsplannen en de bouw van arbeiders- en burger-woningen in de ontworpen wijken aan goede architecten opgedragen. Een uitstekende maatregel, die veel kwaads heeft voorkomen en waaruit veel goeds is voortgevloeid. Er zijn er onder de aldus tot stand gekomen stads-vergrootingen, die zonder voorbehoud voortreffelijk genoemd mogen worden en de meeste overige voldoen aan de eischen, die men thans redelijkerwijze kan stellen. En toch hebben vele iets onbevredigends, iets koels, een streven om door middel bij voorbeeld van poorthuizen een schilderachtigheid in

180