Het kleine land en zijn groote schoonheid

Neen, ook daarin steekt iets, dat door zichzelf reeds onze eerbiedige affectie afdwingt, en dat is ook het op een afstand van ons, het buiten onze omgeving staan, waardoor het iets verhevens, iets ideaals krijgt.”

Zóó is het inderdaad. Hier moge daarvan een voorbeeld aangewezen worden. Op den hoek van de Nieuwe Hoogstraat en den Oudezijds Achterburgwal, te Amsterdam, staat een huis, vóór eenige tientallen jaren gebouwd, dat een getrouwe copie is van een uit de laatste jaren der vijftiende, of begin zestiende eeuw. Doch het heeft geen zweem van de bekoring, welke van een echt huis uit die periode uitgaat. Het mist de sfeer, de atmosfeer, het „patine” van het oude; het heeft het hoekige, kantige, dat bij oude gebouwen door den tijd verzacht is; er ontbreekt dat ik-en-weet-niet-wat aan, dat alleen het oude, het veel-gebruikte, het door weer en wind en veelheid van dagen gerijpte eigen is.

Indien men dus een kerk, een toren, een kasteel, een poort, een woonhuis, in zoodanigen toestand van verval geraakt, dat ondergang dreigt, grootendeels gaat vernieuwen, dikwijls met toepassing van namaak-beeldhouwwerk, als waarmede men de Bossche St.-Janskerk heeft ontwijd, dan krijgt men het afschuwelijke quasi-antieke, dat welmeenende, doch onwijze menschen op vele plaatsen in ons land in het leven geroepen hebben. Veel beter is het dan, zulk een bouwwerk geheel verloren te laten gaan. Veel beter is het dan, er goede afbeeldingen van te behouden, dan de oude schoonheid te vervangen door een jammerlijke nabootsing — tenzij men in staat is verder verval te stuiten en het gebouw met zijn versieringen te behouden in een toestand, waarin men het aangetroffen heeft. Of dit altijd mogelijk zal zijn, is een nog niet volledig beantwoorde vraag. Het beste zou wezen, het vervallen gebouw te behouden in den toestand, waarin het zich bevindt, dus ongeveer zooals men handelt met bouwvallen van eertijds verwoeste burchten. Maar het schijnt in technisch opzicht niet mogelijk te wezen bij in verweerden toestand verkeerende oude bouwmaterialen verder verval tegen te houden, verdere deterioratie te voorkomen. Daar dit het geval is, moet aan het verwijderen van het oude bouwwerk de voorkeur gegeven worden boven het vernieuwen van steen na steen, bint na bint, boven het nabootsen van het oude snij- en beeldhouwwerk, ongeacht het hartzeer, dat het verdwijnen van het oude, beminde kunstwerk moge veroorzaken. Men zal toch ook

152