Amsterdam, die groote stad

eigenlijke Londen, is geschied, handels- en kantorenwijk wordt, zeer druk en levendig op den dag, doch des avonds verlaten en ledig, omdat de menschen, die er hunne zaken doen, wonen in de nieuwere buitenwijken of in forensen-oorden, op min of meer grooten afstand van de stad gelegen. Nu is in dit opzicht het oude Amsterdam niet geheel te vergelijken met de Londensche City, maar tot zekere hoogte is er toch overeenkomstigheid. Zeer vele, wellicht de meeste patriciërshuizen op de hoofdgrachten, zijn bank- en kantoorgebouwen geworden, hetgeen ook met tal van huizen in andere, minder voorname, doch eertijds deftige woonbuurten het geval is. De koopman houdt niet meer kantoor in het huis dat hij bewoont, de winkelier woont zelden meer achter of boven zijn zaak, de employé woont niet in de buurt van de plaats waar hij zijn arbeid verricht, de arbeider niet in die waar fabriek of werkplaats is gelegen. Men woont in de nieuwe, nieuwere of nieuwste buitenwijken, in de onmiddellijke omgeving der stad: Diemen, Amstelveen, Zwanenburg (Halfweg, eigenlijk Houtrijk en Polanen), of verder, de geheele duinstreek en Kennemerland, het Gooi, de Vechtstreek, tot Amersfoort toe.

Een van de gevolgen hiervan is, dat er duizendtallen, vooral jeugdige Amsterdammers zijn, die het eigenlijke Amsterdam niet kennen, er vreemdelingen zijn. Zij zijn geboren op het grondgebied van de gemeente Amsterdam, maar de stad Amsterdam is voor hen terra incognita. Zij zagen het levenslicht in Zuid, West, Noord of Oost, achter het Concertgebouw of in het Betondorp, in het Tuindorp-Oostzaan of in de Rivierenbuurt, daar gaan zij school, daar beoefenen zij spel en sport. Centrum ligt buiten hun gezichtskring.

Een leeraar in de geschiedenis aan een der stedelijke gymnasia heeft een paar j aren geleden een in dit opzicht belangwekkende proef genomen.

Hij legde zijn leerlingen, jongelui van 16- of 17-jarigen leeftijd, een aantal afbeeldingen van voorname, historische gebouwen in de oude stad voor, en vroeg hun namen en bestemmingen te noemen. De uitkomst was merkwaardig. Zeer enkelen slechts kenden alle gebouwen. De meesten wisten eenige thuis te brengen. Sommigen kenden er hoegenaamd geene. De meeste van deze jongelieden waren geboren Amsterdammers, de overigen waren zeer jong nog hierheen gekomen.

Verbreiding van de kennis der stad zooals zij is, doch niet minder zooals zij is geweest, is dus wel zeer noodig. Vandaar is het, dat hier de aandacht wordt gevestigd op de atlassen en andere historische verzamelingen, uit welke men op de aangenaamste en gemakkelijkste wijze althans iets van deze kennis kan putten.

244