Amsterdam, die groote stad

tegenover stond, dat zij veel hoogeren interest vorderden. De zooeven genoemde achteruitgang van het bedrijf der Bank heeft zich ook ten opzichte van de pandjeshuizen doen gevoelen; zij zijn vrijwel, zoo niet geheel, verdwenen.

Deze banktransacties der nooddruftigen herinneren aan andere finan-cieele manipulaties, van welke behoeftige nijveren dupe waren, of wellicht nog zijn. Vele straatventers bezaten in onvoldoende mate, of in het geheel geen bedrijfskapitaal. Eiken dag, of elke week, leenden zij het benoodigde handelsgeld bij lieden, die daarvan een bedrijf maakten en woekerrenten in rekening brachten, soms zelfs vijftig cents per rijksdaalder en per dag. Een aanzienlijk deel van de met venten zuur verdiende sommetjes kwam dus in de zakken der geldschieters terecht. Dit gaf wijlen den bekenden „tabakker” en philantroop Dr. C. W. Janssen aanleiding tot het stichten van een voorschotbankje, waar de venters renteloos bedrijfsgeldjes konden leenen. De instelling werd na een betrekkelijk kortstondig bestaan opgeheven, omdat de overgroote meerderheid der venters er geen gebruik van wilde maken. Daarbij was een eigenaardige karaktertrek der Amsterdammers in het spel: sentimenteel medelijden. De venters, Christenen zoowel als Joden, konden het niet van zich verkrijgen, de geldschieters, die hen zoo lang hadden „geholpen”, broodeloos te maken!

Van eenigszins gelijke soort was de volgende eigenaardigheid. Het was bij de Joden gewoonte, op Paschen nieuwe kleederen te dragen. De armen onder hen moesten daarvoor uiteraard het geheele jaar sparen. Zij deden dit, door het geld toe te vertrouwen aan mannen, die het daartoe wekelijks ophaalden. Zulke combinaties heetten wegleggewres (gewre = genootschap) . Zij kregen geen rente, doch moesten, integendeel, de ophalers en bewaarders voor hunne moeite betalen. Bovendien verdwenen telken jare sommige van deze lieden met de hun toevertrouwde gelden. Herhaaldelijk werd denspaarders voorgehouden, dat zij beter deden hun geld naar depost-of een andere spaarbank te brengen. Maar zij deden het niet, omdat zij den ophalers en bewaarders niet hun levensbestaan wilden ontnemen. De goedhartigheid der armen is vaak grenzenloos.

De Rapalje-Partij. Een klein stukje „politiek” moet toch in dit overigens onpolitieke boek worden behandeld, omdat het een unicum betreft en specifiek Amsterdamsch is.

De grondwetsherziening van 1918 had het algemeen kiesrecht gebracht, met evenredige vertegenwoordiging en daaraan verbonden stemplicht, althans den plicht om in het stembureau te verschijnen, daar een stem-

16    241