Amsterdam, die groote stad

middel van het vliegtuig. Dit is vooral van groote beteekenis voor het verkeer met Nederlandsch-Indië. Dank zij den prachtigen dienst van de Koninklijke Luchtvaart-Maatschappij (K.L.M.) duurt het vervoer van een brief naar of van Indië thans weinig meer dagen dan voorheen weken. Noch Meijer, noch Van der Vijver maken melding van de telegrafie. Zou men daaruit mogen opmaken, dat zij hier tusschen 1840 en 1850 nog onbekend was? Het is bezwaarlijk aan te nemen, want na de ontdekking van het electro-magnetisme, ongeveer 1830, werd de telegraaf, vooral het Morsetoestel (1836), vrij algemeen toegepast. Hoe dit zij: sinds lang vervult zij een belangrijke plaats in het wereldverkeer, langs vrije of in kabels besloten draden, of door de lucht.

Van de telefonie konden de beide schrijvers niet gewagen, want zij werd eerst in 1875 uitgevonden. Te Amsterdam werd zij ingevoerd door de Bell Telefoonmaatschappij (zoo genoemd naar den uitvinder, Graham Bell), welker centrale zich bevond op den zolder van de Groote Club, Dam hoek Paleisstraat. Haar directeur was Dr. Hubrecht, een energiek en ondernemend man, aanvankelijk directeur van de Openbare Handelsschool, later deelgenoot in een administratie-kantoor en betrokken bij velerlei ondernemingen. Zij breidde zich gestadig uit, zoodat binnen weinige jaren de stad vervuld was van de palen en draden van haar bovengrondsch net. De strijd tusschen hem en Treub bij het afloopen der concessie was een zeer merkwaardige episode in de geschiedenis der gemeente-bedrijven. Treub won, dank zij in niet geringe mate de medewerking van den oud-artillerie-officier Teunissen, die de gemeentelijke installatie construeerde en directeur van het nieuwe bedrijf werd.

Het oude stelsel, waarbij meisjes op het centraal-bureau de verbinding tusschen de geabonneerden tot stand brachten, maakte op den duur plaats voor het semi-automatische, dit na eenigen tijdvoor het geheel automatische stelsel, dat thans ook voor de intercommunale verbindingen meer en meer in gebruik komt. De tijd van het ge-hallo en het „verkeerd verbonden”, met de daarvan onafscheidelijke ergernissen, behoort sinds lang tot het verleden.

De nieuwste ontwikkeling is de draadlooze telefonie, die gesprekken met ver verwijderde oorden, met alle werelddeelen, mogelijk maakt.

Een bespreking van nijverheid en handel te Amsterdam, zelfs een beknopte en oppervlakkige als deze, kan niet worden besloten zonder gewag te maken van twee personen, die zich ten opzichte van het economisch leven van Amsterdam bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt: Dr. S. Sarphati en S. W. Josephus Jitta.

230