Amsterdam, die groote stad

Amsterdamsche Orkest-Vereeniging. Het gaf abonnements-concerten in het Gebouw der Maatschappij voor den Werkenden Stand, op den Kloveniersburgwal. Na weinige jaren moest ook dit worden opgegeven en daarmede verdween het laatste spoor van het Paleis-orkest, dat vele jaren lang de spil van het Amsterdamsche muziekleven was geweest.

In 1883 werd te Amsterdam een wereld-tentoonstelling gehouden, ter plaatse waar nu het Museumplein is. Ten einde de aantrekkingskracht van deze expositie te vergrooten, had men voor de dagelijks op het terrein gegeven muziek-uitvoeringen het orkest van de Philharmonie, onder leiding van Bilse, uit Berlijn laten komen. De prestaties van dat orkest waren voor de muzieklievende Amsterdammers een openbaring. Zulke orkestmuziek, zoo verzorgd en geacheveerd, had men hier nog nooit gehoord. Het was, zoo niet geheel, dan toch zeker voor een aanzienlijk deel daaraan te danken, dat een groep muziekvrienden het besluit nam, Amsterdam een orkest van den eersten rang te verschaffen. De Vereeniging Het Concertgebouw kwam tot stand; tot de stichting van het gebouw werd overgegaan (de keuze van de plek, in welks omgeving nagenoeg geen huis was te zien, wekte algemeene verbazing en gaf aanleiding tot pessimistische voorspellingen); de vorming en scholing van het orkest werd opgedragen aan Willem Kes. In Januari 1887 werd het eerste concert gegeven — het eerste van een lange, lange reeks, waarin het orkest zich ontwikkelde tot een wereldberoemd ensemble, dat zelden ge-evenaard, nooit overtroffen wordt. Na eenige jaren ging Kes heen (hij werd dirigent te Glasgow, later te Coblenz); zijn opvolger was Willem Mengelberg, die tot heden aan het hoofd van het orkest staat. Als tweede directeur fungeerden Martin Heuckeroth, Evert Cornelis, Cornelis Dopper en (thans) Eduard van Beinum. Enkele buitenlandsche dirigenten voerden, soms jaren achtereen, gedurende perioden van afwisselenden duur, het orkest aan: Karl Muck, Pierre Monteux, Bruno Walter.

Er is thans, buiten dat van het Concertgebouw, geen ander orkest van eenige beteekenis. Ook het zgn. Weerbaarheidsorkest, dat o.a. in Artis concerten gaf, bestaat niet meer. Sinds Amsterdam geen garnizoen meer heeft, is er ook geen militaire kapel. Gedurende eenigen tijd vereenigden zich in bioscopen en jazzbands spelende musici, begeerig om van tijd tot tijd goede muziek te spelen, tot een orkest, dat onder leiding van Iwan Mossel, den bekenden cellist, concerten gaf. Hetzelfde geschiedt thans nog wel eens onder leiding van Nico van der Linden. Doch van eigenlijk muziekleven buiten het Concertgebouw is geen sprake meer.

Ook in Artis werden gedurende een lange reeks van jaren concerten

181