Amsterdam, die groote stad

(sinds lang ter ziele), waar dilettanten musiceerden, doch ook binnen-en vooral buitenlandsche kunstenaars optraden, blijkbaar vóór of na hunne verschijning in Felix Meritis.

Felix, zooals de Amsterdammers het noemden, werd in 1777 opgericht, op initiatief van den klokkenmaker, werktuig- en wiskundige Willem Writs. In 1786 liet het genootschap door den architect Husly op de Keizersgracht bij de Beerenstraat een monumentaal gebouw zetten (dat nog bestaat, maar sedert de ontbinding van het genootschap gedegradeerd is tot drukkerij). Doel van Felix was: bevordering en beoefening van wetenschap en kunst, waartoe vijf afdeelingen waren ingesteld : koophandel, letteren, teekenen, natuurkunde, muziek. Alleen de laatstgenoemde komt hier in het geding. Te haren dienste bevatte het gebouw een fraaie, ruime ellipsvormige muziekzaal, alwaar eiken Vrijdagavond concert werd gegeven. Felix had geen eigen orkest, doch liet bestaande muziek-ensembles voor zich optreden, onder leiding van hunne eigen of van buitenlandsche dirigenten, met medewerking van de beste vocale en instrumentale solisten. Felix was in zijn tijd het centrum van het Am-sterdamsche muziekleven. Zijne concerten waren beroemd, nog tot in de tweede helft van de 19de eeuw. Koning Willem III, die een muziekliefhebber was, verzuimde zelden bij zijn jaarlijksch bezoek aan de hoofdstad een concert in Felix bij te wonen.

Welke orkesten bezat Amsterdam ongeveer een eeuw geleden? Waarschijnlijk geen andere dan die van diverse schouwburgen en wellicht ook een militaire kapel. Vermoedelijk werd uit deze elementen het orkest samengesteld, dat in Felix concert gaf.

In de tweede helft der 19de eeuw werd het anders. Twee instellingen, Het Park en het Paleis voor Volksvlijt, vormden elk een eigen orkest; en er was ook nog de reeds eerder genoemde stafmuziek van het 7de regiment infanterie.

Hoe Het Park er uit zag, werd reeds gemeld: een oude tuin met veel zwaar geboomte, te midden waarvan een muziektent; naar den kant van de Doklaan een vriendelijk wit gebouw, waarin een groote en een kleine concertzaal. Om de concerten bij te wonen, moest men lid van Het Park zijn. Het lidmaatschap was een kenmerk van den deftigen Amsterdammer. Zoowel de zakelijke als de administratieve leiding berustte bij de Stumpffs, een familie, van Duitsche afkomst, van welke een lid reeds ongeveer 1840 een (later te noemen) instelling van vermaak exploiteerde. Willem was de administratieve, Eduard Stumpff de artistieke leider en orkest-directeur. De Park-concerten, des winters in de zaal, des zomers

179