Joods huwelijks- en echtscheidingsrecht

OVERZICHT VAN HET JOODSE HUWELIJKS- EN ECHTSCHEIDINGSRECHT

Een variant op het concubinaat, dan wel een samenlevingsvorm tussen het concubinaat en kidoesjien, is recentelijk voorgesteld door Prof. Meir Simcha Feldblum¹ dat hij 'derech kidoesjien' (bij wijze van huwelijk) noemt. Hij sluit hierbij aan bij een aantal al bekende rechtsfiguren zoals het minderjarige meisje dat door haar vader wordt verlaten, maar waarvoor de moeder en de broer een huwelijk kunnen regelen en de figuur dat de vader voor zijn minderjarige zoon een huwelijk regelt. Deze rechtsfiguren hebben geen basis in de Bijbel en worden door een aantal autoriteiten verworpen als zijnde losbandig², maar met name Tosafot³accepteren deze rechtsfiguur als zijnde een vorm tussen losbandig sexueel gedrag en een 'rabbijns huwelijk'. Hierop doorredenerend stelt Feldblum dat een samenlevingsvorm 'bij wijze van huwelijk' halachisch is toegestaan en dat bij het beëindigen van een dergelijke relatie geen get noodzakelijk is. Met Bleich⁴' ben ik van mening dat het wezen van de door Feldblum voorgestelde samenlevingsvorm niet verschilt van het concubinaat: "Dieselbe Kalle nur anders geschleiert" (dezelfde bruid maar met een andere sluier).

Een andere groep wordt gevormd door de kerkelijke huwelijken, d.w.z. een huwelijk gesloten met in achtneming van de kerkelijke regels en ceremoniën. Deze vorm kwam in Spanje voor met name bij de z.g. Marranen (crypto-Joden). Volgens de nader te noemen uitspraak van R. Izaak ben Sjesjet Perfet (Ribasj) was in geval van het beëindigen van een dergelijk huwelijk geen get nodig, ook omdat de geslachtsgemeenschap niet "lesjeem kidoesjien" (met als oogmerk de kidoesjien volvoeren) was. Dit is ook het standpunt van de Rambam⁵.

Daarnaast waren er de in de Angelsaksische rechtsliteratuur genoemde "common law marriages": huwelijken gesloten volgens de ter plaatse geldende gebruiken en normen. Ook bij het beëindigen van deze

120

¹  "Ba'ayot Agunot uMamzerim - Hatsa'at Pitaron Makifah veKollelet" (Voorstel tot een allesomvattende oplossing voor het Agoena & Mamzeriem Probleem). Dinee Yisraeel. Vol. XIX (5757-5758) pp. 203-216.

²  Yad, Hilch. Isoeree Bi'a 21:25 en S.A.E.H. 1:3.

³  bYew. 96b.

⁴  J. David Bleich: "Can there be a marriage without marriage?" Trad. Vol. 34.2. pp.

39-49•

⁵  Yad, Hilch. Isjoet 3:5.