Om de macht

geplaatst, uit deze, door politieke machinaties of andere minderwaardige handelingen verkregen, luxueuse, broodwinningen te doen wegjagen.

De avondbladen van de nieuwe politieke concentratie uitten zelfs in duidelijke woorden den vrees, dat Bouwer, als het hem gelukte de staatsmacht in handen te krijgen, als eerste maatregel een omvangrijke controle zou instellen over en naar alle gemeentelijke, provinciale en rijks-afdeelingen en -instellingen en dat slechts omdat, gedurende de laatste maanden, in enkele tientallen ervan gevallen van corruptie en zwendel aan het licht waren gekomen. Bouwer, de man met machtshonger, was de jager op leven en dood achter alle openbare ambtenaren en beambten, hunkerde naar de gevangenneming van duizenden dezer, ja wellicht naar hun veroordeeling. Bouwer was de man, schreven die bladen, die de tienduizenden wou laten boeten voor de misgrepen van enkelen, waarvan de meesten zelfs nog niet bewezen waren en wier daders zonder twijfel uit onwetendheid, vergissing of zwakheid misdaan hadden.

In huiskamers en café’s, in straten en op pleinen, in werkplaatsen, fabrieken, kantoren, op de beurs, in trams en treinen werd dit onverwacht besluit van de politieke leiders met twijfel, angstige verwachting en vrees besproken. Er werd gefluisterd over een nabijzijnde catastrofe, revolutie en burgertwisten. Als bij algemeene afspraak bedankten tienduizenden voor het abonnement van het dagblad dat ze jarenlang hadden gelezen en waar ze dagelijks hun zedelijke, artistieke, maatschappelijke en vooral politieke overtuiging uit hadden geput; duizenden lieten zich schrappen van de ledenlijsten der partijen, wier beginselverklaringen en periodieke pamfletten hun hoofd hadden gevuld en hun geest bezig gehouden en op wier kandidatenlijsten zij, reeds zoo lang ze stemrecht bezaten, naar het voorschrift van hun leiderrs hadden gestemd. Vele volgelingen en napraters van de, met behulp van ellebogen en schreeuwstemmen naar boven gedrongen, voorgangers en van de, tot gemeenplaatsen verworden, leuzen en machtswoorden van dezen, raakten, als door het bekomen van een electrischen schok, hun politiek en daarmee hun geestelijk, artistiek, maatschappelijk en zedelijk evenwicht, ja, nagenoeg het besef van hun mensch-zijn, kwijt. Hun was zóó lang en zóó vaak, in gesproken en geschreven woorden voorgepreekt en opgedrongen, dat ze in alle opzichten volkomen verschilden van de menschen die contributie betaalden aan andere politieke partijen, op andere kandidaten stemden en andere „leiders” toejuichten dan zij, dat hun gemoed en geest het niet opeens verwerken konden, voortaan in die andere menschen hun politieke, geestelijke, maatschappelijke en artistieke gelijk-waardigen en gelijken te zien, nu de eigen leiders dat in eenige korte artikels voorschreven.

Dien dag werd als krankzinnig gewerkt, in het Nieuwe Gebouw van het Verbond; dienzelfden avond moest, als tegenzet van Bouwer, de

409