Om de macht

drang het milieu van hun jeugd verloochenden, gaven na korten tijd blijk, Zieners te zijn, die echter door de arbeiders nog minder dan door hun gelijken begrepen en gewaardeerd werden. Als zij zich niet door de verwording-uit-primitiviteit der massa lieten opslokken, verwijderden zij zich weldra van haar, om in eenzaamheid hun werk te scheppen; dit bleek dan in eerste, hoogste en dikwijls eenige instantie slechts voor hen zelven bedoeld te zijn en doorhenzelven alleen begrepen te worden.

Willem Bouwer hoopte, geloofde, verwachtte daarom niets meer van frasen; hij wilde handelen. Hij zag in, dat de Menschheid geen idealen, maar daden, geen theorie, maar praktijk, geen utopistischen heilstaat, maar een normale samenleving behoefde, welke gebaseerd was op de verschillen in aanleg en kunnen der individuen; een samenleving, waarin ieder moest werken, naar aanleg en vermogens en allen voor hun, redelijke, behoeften voldoening konden vinden.

Deze nieuwe zekerheid had hem er toe gebracht in de politieke en andere drijvers van alle richtingen, parasiteerende waarzeggers en vuur-mannen te zien, die hun volgelingen niet hooger achtten dan hun Afrikaansche collega’s de Hottentotten. Hun leerstellingen en argumenten had hij leeren beschouwen als gegoochel met wierook en dierlijke en andere offers.

De concessies die het bestuur van de Partij hem éérst aanbood, om hem als medestander te behouden èn, daarna, de tégen-actie, die het ontwikkelde om zijn campagne te ontkrachten, versterkten hem in zijn overtuiging dat zijn zienswijze juist was; uit dit alles drongen bewijzen tot hem door, dat de leiders beseften, dat het tegen hun persoonlijke belangen ging. Toen hem echter opviel dat geen der sprekers, op de vergaderingen der Partij, vooralsnog, rechtstreeks tegen hem ageerde, kon hij niet nalaten er zijn vroolijke verwondering om te uiten.

—    Ze schijnen nog maar steeds niet te gelooven dat het me ernst is, zei hij, zekeren namiddag, tegen Mea.

—    Dat wat je ernst is? Je doet nu net, alsof je tegen mij altijd een wonder van openhartigheid bent.

—    Omdat ik maar niet gelooven kan, dat jij, mijn mooie, slimme meid, niet alles weet, al zegt men het je niet. We willen immers het volk gezond maken en tot verstandig besef brengen. Het verschil tusschen de menschen onderling is niét, dat de één goed, de ander slecht, de één conservatief, de ander vooruitstrevend, de één liefelijk, de ander hatelijk is, zooals de politieke en ethische gemeenschapjes hun al zooveel eeuwen hebben wijsgemaakt. Ze verschillen slechts gradueel in geestelijke vermogens van elkaar, doch de draad tusschen die graden door, is niet door één geloof of richting aan te wijzen of te bepalen. Die draden

225

16