Tegen de dwang (verhalen)

't Was Leendert Vleeschhouwer, een kameraadje van het Joodse school, die met uitdrukkelijke gebaren en grote-mens-achtige woorden iets stond te vertellen.

'Zo waar als ik het leven heb,' verzekerde hij. "t Is een gesjmadde Jood! En hij is getrouwd met een Christenvrouw. En hij heeft een sigarenwinkel achter 't plantsoen. En al het gajes koopt bij hem!'

Leentje luisterde ineens gespannen. Een gesjmadde Jood! Een die zich had laten dopen, die tot de anderen, die zo vaak de vijanden waren, overgegaan was. Die met een der hunnen was getrouwd en nu in hun kerken kwam. Hoe was het mogelijk? Zou hij nu ook spek eten en roken en reizen op de Sabbathdag?

Ze vroeg het de lange Leendert Vleeschhouwer. Die lachte, zwaar als een man.

'Maar natuurlijk, die doet alles, die is nu immers een goj. Spek en alles eet hij. Verleden week kochten ze aal aan de deur, Saar heeft het zelfgezien!'

'Wat een schurk,' zei Japie met kalme overtuiging.

'Maar zien datje 't aan hem kunt,' riep de lange Leendert triomfantelijk, 'een uur in de verte kan je 't zien aan zijn grote, kromme neus,' en hij voegde er met argeloze trots bij: 'veel meer dan aan mij.'

'Aan ons zie je 't ook niet,' ijverde Maup, 'wij worden overal voor Christenkinderen aangezien, is 't niet waar, Jaap?'

'Ja,' zei die, 'laatst nog!'

'Je zult 't altijd beleven,' zei Leendert wijs, 'die 't niet willen weten, daar kan je 't juist aan zien. Ken je Samson, die aan de gasfabriek is, op 't kantoor? Hij is niet gesjmad, maar klokvrij-,komt nooit in sjoel, geen God of gebod, wat ik je zeg, Jom-Kippoer niet, en nooit. De kinderen gaan op Sjabbes naar school, lopen zondags in hun beste kleren. Zoals je 't aan die allemaal kan zien! De een al erger dan de ander. Net lekker, zegt mijn moeder altijd!'

Leentje kende de Samsoms wel. Ze wist, dat ze 'klokvrij' waren, maar 'vrij' waren er tegenwoordig zo veel. Meer vrijen dan vromen, zuchtte moeder vaak! Daar moest je oom Izak over horen! Maar een vrije Jood was toch nog heel, nog heel wat anders dan een gedoopte Jood. Ineens voelde ze een nieuwsgierigheid, de gedoopte

206