Plattelandjes

moeten denken, toen ik in mijn eigen huis aan mijn eigen tafel met een jeugdig geleerde van beschaafde en intellectuele huize zat te kouten. Geen aristocraat met titel en kroon, dus daarin school de overeenkomst niet, doch we spraken over een even netelig onderwerp als destijds, een onderwerp waarbij de 'argumenten' evenals door hartstocht en gevoel plegen te worden geïnspireerd, we spraken namelijk over patriottisme en nationalisme, en wel naar aanleiding van een pas verschenen boek, waarin deze dingen zijn geanalyseerd en gekarakteriseerd als bronnen van leugen en zedelijk verderf, waarin het gangbaar onderscheid tussen lofwaardig patriottisme en laakbaar chauvinisme nadrukkelijk wordt afgewezen, waarin de auteur staande houdt dat collectivisme in elke vorm en in elke graad nooit meer kan zijn dan een 'noodzakelijk kwaad', zoals bijvoorbeeld 'zakenmoraal' kan worden aanvaard als een 'noodzakelijk kwaad' door wie in zijn 'privé-moraal' sluwheid en zelfzucht afkeuren wil, maar nooit als zedelijk lofwaardig of schoon!

Daar ik mij voor het boek en zijn auteur interesseer¹¹, was ik zeer belangstellend naar de weerleggingen van de jeugdige geleerde -die er zich afkeurend over had uitgelaten — ten einde ze door te geven aan de auteur, ter verdere verwerking. De jeugdige geleerde echter gaf te kennen dat hij het betoog niet hoefde te weerleggen, daar hij het hele boek kon diskwalificeren, de auteur is namelijk een jood! En als zodanig een vaderlandsloze en als zodanig tot oordelen inzake patriottisme... onbevoegd!

Toen zat ik - afgezien van de vraag of joden inderdaad zozeer van patriottisme verstoken zijn als mijn jeugdige geleerde wilde aannemen! - toch wel héél beteuterd te kijken.

Mijn aristocraat van elf jaar terug had gelijk, al viel het hem wat koud op zijn maag toen zijn argument tegen hemzelf werd gekeerd.

Wie 'partij' is, kan niet oordelen. Zo vat men het ook algemeen op. En daarom is men dan ook zo blij met het oordeel van iemand die 'boven de partijen' - dat is: buiten de partijen - staat, met de 'objectieve', onbevangen opinie, de enige die werkelijk opinie heten

206.