Plattelandjes

in de herfst van het jaar 1914. Ik vraag geenszins uw aandacht voor al de diverse problemen, bij de aanvang van de wereldramp, doch alleen voor één heel bijzonder probleem, het probleem der uitverkorenen, die tot dan hun winters in Montreux of aan de Rivièra hadden doorgebracht: hoe komen we deze oorlogswinter (men geloofde in één!) het aangenaamst door? Of dit probleem nu samenviel met een plotseling ontwaakte heilbegerigheid, ik weet het niet, ik wil slechts releveren, dat ik die eerste en elke verdere oorlogswinter talloze literaire cursussen heb gegeven in de kringen onzer aristocraten, die anders en waarschijnlijk nu weer naar het zuiden gaan. Hoe ik juist daarin verzeild kwam, doet hier nu niet ter zake.

Zo was dan, op een goede dag, de socialistische literatuur, haar waarde, betekenis, ontstaan aan de beurt geweest en, gelijk ik verwacht had, werd ik aan de thee na afloop bestormd met het fameuze, elk spreker zo innig vertrouwde: 'Ik ben het helemaal niet met u eens'.

Nog heel goed herinner ik mij hoe in de loop van het gesprek een der heren verklaarde dat hij de theorieën van socialisten en communisten voor waardeloos hield, omdat ze zo volkomen samenvielen met hun belangen. Wanneer iemand — aldus mijn debater - mij uitlegt dat hij recht heeft op iets wat hij begeert, dan beschouw ik zijn 'argument' met een sceptisch oog. Want hij is partij en de argumenten van iemand die partij is, mag men wantrouwen.

Zeer tot zijn verbazing gaf ik de man grif gelijk. Alleen wees ik hem erop, dat zijn bezwaren even goed voor hem zelf en de zijnen golden! Wat de anderen trachten te veroveren, tracht hij te behouden, hij is dus óók partij en beider argumenten, voor zover ze door begeerte werden ingegeven, zijn gelijkelijk waardeloos.

Aldus in het nauw gedreven moest mijn tegenstander zich wel gewonnen geven. Op het standpunt dat aan argumenten van partijen geen waarde hoeft te worden toegekend, diende hij toch te blijven staan.

Aan dit gesprek van bijna elf jaar terug heb ik verleden week

205.