Plattelandjes

groter, en ben je de derde keer zo zeker dat je hem trekt? Zou het niet zijn, dat mensen aan hun eerste huwelijk onvervulbare, aan hun tweede huwelijk vervulbare, aan hun derde huwelijk weinig of geen eisen stellen?'

Het bleek inderdaad een aannemelijk gezichtspunt, maar de socioloog had een andere verklaring.

'Wat hield,' aldus ving hij socratiserende aan, 'wat hield de vroegere huwelijken in stand?'

'Een grotere tevredenheid.'

'Een diepere eerbied voor de echtelijke band.'

'Geringer ontwikkeling van de persoonlijkheid.'

'Alles waar, en maar ten dele waar. Het cement der oude huwelijken was het Oog van de Wereld. "Gescheiden vrouw" te zijn was, schuld of geen schuld, een minderwaardige positie. Een "slecht huwelijk" gold voor beide partijen als een schande. Het Oog van de Wereld heeft gaandeweg geleerd niet te luiken (oog-luikend!) voor de eerste scheiding, maar het heeft zijn oude magische werking naar de tweede echt overgebracht. Wie ten tweeden male scheiden wil, poseert nu allicht voor onverdraagzaam of "volage", de tweede scheiding leert bovendien "de wereld" wat ze van de eerste te denken heeft. En dit besef houdt vele tweede huwelijken in stand. Wat het derde betreft...'

De aankomende student kon het nu niet langer kroppen. Een woord, een naam ontsnapte zijn benauwd gemoed.

'Bergson!'

Bergson!

'Het automatische! Bergsons théorie van de lach! Is een drieling niet al zot? Drie mannen elk met de punt van hun zakdoek uit hun zak? Of, in de oude tijd, drie vrouwen met kort haar in één tramwagen? Zo ook drie of meer huwelijken. De vrees voor het ridicule houdt het derde huwelijk in stand.'

Was dat zo kwaad bedacht voor iemand van even in de twintig? Hij zag dan ook rood van triomfantelijk plezier. Ik sloeg er Berg-

196.