Plattelandjes

Vele jaren later was het dat ik Sumatra betrad en, in het ogenblik dat ik voet aan wal zette, dacht aan dat boek en aan die oude gevoelens en tot mij zelf zei: 'Nu ben je op Sumatra... op Sumatra... op Sumatra...' en het was vreemd en bont en alleszins interessant, maar 'dat' was er niet meer aan, want de mensen waren er, en men moge zich het tegendeel wijsmaken of niet, de mensen zijn en doen nu eenmaal hetzelfde over de gehele aarde...

In diezelfde kinderjaren leerde ik de liedjes - want we hadden toen onze eigen verdienstelijke dichters en componisten van kinderliederen nog niet - die blijkbaar allemaal met huid en haar uit Duitsland werden geïmporteerd, en die allemaal van 'woud en beek en waterval' spraken. Hun 'lijzige' wijzen, hun 'afgezaagde' woorden vervulden mij met diezelfde vage - en niettemin onvergankelijke! - die vluchtige, maar onuitroeibare beelden en gevoelens en voorstellingen als de 'Reizen door Sumatra'. En dan was er de blokkendoos - een klein beetje versleten al, de scherpe kantjes eraf! — die, in tinten van goudgeel en koperrood, een boerenerf gaf te zien, zoals we dat in werkelijkheid niet kenden, een kip op een kruiwagen, een schuur tegen de achtergrond van bos; ik zie nu nog de stroperige strepen, waaruit het dak bestond en de schemer tussen de boomstammen en de groene schaduwen over de halfopen deur. En er kwam een vrouw met een hoofddoek, een takkenbos onder de arm, uit het bos gelopen, en het was hetzelfde, tegelijk weer anders, als 'Reizen door Sumatra'.

Vrouwen met hoofddoeken heb ik nu ook genoeg gezien, en zo'n 'hoofddoek' is meestal een oud lapje mousseline, een flard van een versleten zakdoek, en ik heb ze ook wel 'van de weeromstuit' gegroet en dan verhalen gehoord, die meestal 'Schiebers' en 'Schieberei' tot middelpunt hadden en die verschieten openden van hardvochtigheid en schraapzucht, van féroce egoïsme en hatelijke bekrompenheid... maar hun huisjes stonden precies zó aan de rand van het woud - 'het Woud' - als op die versleten blokkendoos met de gapende grijze naden, uit mijn kleinkinderjaren.

104.