Prometheus

״méthode positive" in het gebied der menschelijke roerselen en impulsen duidelijk ineens weer in het licht stelt.

En aldus kan hij dan, vastgebonden aan het dogma van Spencer als een geit aan zijn paaltje, niet bij machte zich daaromheen vrijer te bewegen dan het hem toegemeten touw gedoogt, ondanks flitsen van inzicht, niet verder komen dan het „vormloos vermoeden" van een simpele waarheid — die hij telkens rakelings passeert, die hem telkens rakelings passeert — dat elke collectiviteit in wezen is „une foule criminelle" (juist omdat geenszins op deze eenvoudige wijze „les caractères de 1'agrégat sont déterminés par les caractères des unités qui le composent") en dat zulk een „foule" volstrekt niet in grooten getale vereenigd behoeft te zijn, om door „imitatie-zucht", „suggestie" en „psychische besmetting" krachtens spitsvondige kans- en andere berekeningen, tot misdrijven te komen, — maar dat ze dit reeds uitnemend kan en doet in de personen van hare vertegenwoordigers, gelijk ons Versailles met onmiskenbare duidelijkheid leert. Te denken, dat deze gansche barbaarsche santekraam, deze heele „arithmétique psychologique" gemist had kunnen worden bij een fundamenteel inzicht in de funda-menteele inferioriteit en potentieele misdadigheid van elke collectiviteit.

Doch hetzelfde „positief-wetenschappelijke" instinct, hetwelk we in een vorig hoofdstuk als in den grond „maatschappelijk" hebben trachten aan te toonen en dat dan ook, naar we reeds zagen en nog duidelijker zullen zien, voortdurend grondslag tracht te worden van min of meer omvattende organisaties, staat uiteraard, bij Sighele zoo goed als bij Spencer, dit inzicht en daarmee het besef van de fundamenteele tweespalt tusschen Individu en Collectiviteit in den weg. En de „gebonden" intelligentie verschaft ook hier de formule aan het immanent instinct: Sighele heeft wel opgemerkt, dat de groote gedachten van hervormers en wijsgeeren door de „foule" van hun tijd verworpen worden, maar hij heeft er dit uitsluitsel op gevonden, dat het juist recht goed is, wanneer pas langzamerhand de groote gedachten gemeengoed worden en de (door hem-zelf gecursiveerde 1) allerlaatste zin van zijn werk leert ons, dat ,,Le despotisme de la majorité se réduit au despotisme des idêes géniales, quand L'appLication en est opportune et mure" — nadat hij ook reeds in

536