Prometheus

Bedenkelijker nog is, dat zelfs de onmiddellijke objecten van bet onderzoek-zelf — de impulsen van de massa — niet eens worden ״in factoren ontbonden": noch 1״'amour de la patrie" - ״qui depuis les 300 des Thermopiles aux derniers martyrs de 1'indépendance italienne, forme, pour ainsi dire, dans 1'histoire une route sacrée" — noch de ״crime politique", waarmee simpel-weg alle revolutionnaire gewelddaden worden aangeduid, heeft de ״psycholoog" in hun wezenlijke beteekenis geanalyseerd. Ze staan als ״goede" en ״slechte" massaimpulsen tegenover elkaar, als in het brein van de eerste de beste ״maatschappelijke steunpilaar".

Waar derhalve de redelijke onderscheidingen, die het pure begrip creëert, zoo volkomen ontbreken, waar, naarmate er van gecompliceerder uitingen en impulsen sprake is, minder hulp kan worden verwacht, van ״les lois fatales d'arithmétique psychologique" — en de natuurwetenschappelijke objecten — polypen, koraalriffen en steenen — dan tegelijkertijd ook minder doordachte werkelijke, zuivere analogieën bieden — daar moet de psycholoog, om de fictie van zijn ״objectiviteit" overeind te houden, wel zijn toevlucht nemen tot de ondoordachte en onwerkelijke analogie: de steeds netelige metaphoorl

We moeten hier wel onderscheid maken tusschen de argumentatieve en de illustratieve metaphoor. De laatste is eenvoudig een verhelderende toelichting op wat uit het zuivere begrip is ontvouwd en gedemonstreerd, als hulp aan den lezer, of als versiering bedoeld en ten slotte dan ook volstrekt niet onmisbaar. De groote philosophen hebben nooit bezwaren gehad tegen de illustratieve metaphoor: Spinoza maakt er telkens gebruik van ״tot een voorbeeld" en Kant geeft zelfs ergens een soort van verontschuldiging, dat het karakter van zijn werk ze niet steeds en nooit in ruime mate gedoogt 1

De argumentatieve metaphoor echter moet dienst doen om iets te ״bewijzen", dat uit het begrip niet bewezen kan worden en niet bewezen is — ze is de misleidende, niets-zeggende, schoonklinkende gelijkenis, die men, zooveel men wil, van den kansel en in de politieke vergadering kan gaan hooren en Sighele, die immers nooit iets ״a priori" beweert, maar alles fundeert op ״expérience et observation", maakt er een overvloedig gebruik van, 't welk de ontoereikendheid van de

535