Prometheus

et expérience'' anderzijds tot dezelfde uitkomsten kunnen voeren ?

Op het ,,axioma" van Spencer bouwt Sighele voort, maar hij weet toch al wel, dat het niet altijd opgaat in zijn volle rigorisme — dat collectiviteiten niet steeds zóó getrouw de eigenschappen der samenstellende individuen spiegelen, als Comte en Spencer het hebben gezegd, daarom keert hij nog eens tot de (volkomen ontoereikende en onlogische) vergelijking met de bouwsteenen terug en verklaart dat ,,non seule-ment 1'homogéniété, mais aussi 1'union organique est nécessaire entre les unités, afin que 1'agrégat qu'elles forment reproduise leurs caractères."

En deze homogeniteit, deze ,,union organique" vooral, zou dan bestaan tusschen ... de leden eener familie of de individuen „qui appartiennent a la même classe de la société." Zulk een „agrégat" moet een „organische eenheid" heetenl Ziedaar nog eens weer de oude maatschappelijke distinctie, de oude indeeling in kunstmatige groepen, als „werkelijkheid" voorgesteld, welke steeds door het Begrip — reeds door het onvoldragen begrip van het Humanisme — zijn en worden als onwerkelijk verworpen, plaats maken moeten voor de groote, diepe fundamenteele verschillen tusschen Geest en Geest, tusschen „Platonisch" en „Aristotelisch" temperament, tusschen „Man of Fact" en „Man of Idea", tusschen „Eenheidzoeker" en ,,Eenheidschuwer", ,,La foule est, en effet, un agrégat d'hommes hétérogène par excellence, puis qu'il est composé d'individus de tous les ages, des deux sexes, de foutes les classes et de toutes les conditions sociales, de tous les degrés de moralité et de culture..." Men ziet het, geen van de groote, reëele, intellectueele en zedelijke onderscheidingen tusschen menschen en menschen wordt ook maar genoemd, wordt ook maar gevoeld. "Want „moralité" en „culture" zijn hier, zoo goed als elders „intelligence", „bon sens", „crime", „coupa-ble", „innocent", uitsluitend in de plat-conventioneele, prac-tisch-juridische beteekenis genomen, zonder een spoor van critisch (zelf-critisch) onderzoek naar den zin en de draagwijdte dier woorden, welke toch de grondslagen vormen voor het gansche werk! Inderdaad, men kan, niet zeggen, dat de wetenschappelijke psychologie zich aan „rêveries dangereuses et inutiles" heeft schuldig gemaakt.

534