Prometheus

alle machtige, geestelijke conflicten, waarvan de historie gewaagt, symptomen zijn van een fundamenteel, onoverkomelijk en onverzoenlijk verschil in bouw en functie tusschen Individu en Collectiviteit? In eenzijdig dogmatisme zich blind starend op een uiteraard gebrekkige en onvolledige ״objectieve kennis" van ״de natuur", vergelijkt de wetenschappelijke psycholoog den mensch naar believen en naar hartelust met bouwsteenen, polypen en koraalriffen en het poovere en ontoereikende van deze ״objectieve methode" springt pas recht in het oog, als er over gecompliceerde menschelijke roerselen, impulsen, daden en handelwijzen wordt gesproken, ten opzichte waarvan het ״begrijpen" zich pas recht duidelijk doet kennen als ״zijn". Hoezeer Sighele nog steeds in dezelfde geestessfeer vertoeft, hoezeer het ook hem aan zelfonderscheidend Begrip ontbreekt, komt al dadelijk en zéér karakteristiek aan den dag in zijn vergelijking tusschen Schopenhauer eenerzijds, Spencer en Comte anderzijds. ״Schopenhauer affirme que le monde est un macanthrope et par cette seule parole dérivée du grec, il exprima la même pensée que Comte et Spencer," zegt hij — maar het curieuze ligt in wat voorafgaat: ״En effet, la philosophie de Schopenhauer, bien qu'elle renferme des pages splendides dictées par une méthode positive, est cependant théorique et a priori, tandis que celles de Spencer et de Comte sont basées sur 1'observation et sur 1'expérience. Le point de départ est donc différent, mais le but atteint est le même." Hoe zuiver vertoont zich hier het beeld van den bevangen geest, die een simpele waarheid rakelings voorbijgaat en toch niet vermag op te merken, door zijn anderen bouw, in verband met zijn andere functie: het ״apriorisme" van Schopenhauer en de ״observa-tion et expérience" van Comte en Spencer brengen in dezelfde periode tot dezelfde uitkomsten en nóg begrijpt degeen die het opmerkt niet, dat alle ״observation et expérience" niets kan zijn, nooit iets anders is dan de zelfprojectie van het zoekende Ik, dat alleen vermag te zien wat het al weet en niets dan eigen spiegelbeeld, eigen immanente waarheden terugvindt in ״de verschijnselen", in de zoogenaamd objectieve ervaring, waarvan hij dus ook niets leert dan die eigen immanente waarheden te formuleerenl Ware het anders, hoe zouden — niet ééns maar steeds — ״apriorisme" eenerzijds en ״observation

533