Prometheus

dat alle sleutels op alle sloten passen omdat Slot en Sleutel één zijnl ?

In de litteratuur projecteert, we zeiden het al, het wetenschappelijk positivisme zich tot realisme en naturalisme. De ,,psychologie cérébrale", de ,,sociologie", de ,,anatomie sociale" moeten, toegepast op de menschelijke natuur, op de menschelijke hartstochten, daar evenzeer als elders, onfeilbaar brengen tot het blootleggen van die „invariables lois naturelles", welke voor Fourier de grondslagen tot zijn phalanstères zijn geweest.

Het gansche leven wordt beheerscht door een aaneenschakeling van „causes et effets", en in zijn grondslagen afdoend verklaard door „milieu", klimaat, heriditeit, economische verhoudingen en nog veel meer van dien aard.

"Wat er bij dit totaal ontbreken van zelfonderscheidend Begrip van de zoogeheeten „wetenschappelijke" psychologie moet terechtkomen, blijkt nergens duidelijker dan in een boek, dat we in verband met ons speciaal onderwerp niet zwijgend voorbij kunnen gaan. "We bedoelen „La foule criminelle" van Scipio Sighele, 't welk tegen het einde van de vorige eeuw ook hier te lande nogal opgang heeft gemaakt en dat geheel is gebaseerd op de uitgesproken voorkeur voor, ja, de verheerlijking van het positivisme naar Auguste Comte. Het werk behandelt het onderscheid tusschen de handelingen, in sommige, bepaalde gevallen, van den mensch als individu en die van den mensch in de collectiviteit — onderscheid waarop onze gansche onderhavige arbeid is gebaseerd — de schrijver gaat daarbij uit van de stellingen van Spencer en van Comte, „que la société humaine doit être considérée comme un seul homme, qui ait toujours existé."

In dit met de kenmerkende pompeuze pedanterie der moderne wetenschappelijken geheeten „Spenceriaansch axioma" treedt wel duidelijk de geest naar voren van een geslacht, dat de wijsbegeerte van Plato als „rêveries inutiles et dangereuses" ter zijde heeft geschoven — van hem, die gezegd heeft, dat een ,,niet onderzocht Leven niet Levenswaard is" — en waarin dan ook alle zelfkennis en alle historisch begrip verloren ging. Hoe anders kon het Spencer — die over menschen als over „bouw-steenen" pleegt te spreken 1 — zoo volkomen zijn ontgaan, dat

532