Prometheus

Als Brand, overtuigd van zijn plicht, wrikt hij de waarheid die weeke harten binnen... en daar worden levens verwoest en een schuldeloos kind gaat ten onder, om de Waarheid. Wie durft staande houden dat dokter Stockman een ,,slechte daad" deed, toen hij „de Waarheid" uitbazuinde van de daken zijner verdorven woonplaats — wie echter durft zeggen dat Gregers W^erle een „goede daad" deed, toen hij den zwakken Hjalmar Ekdal den blinddoek van de oogen rukte ? Hier heeft „De Waarheid" zooveel kwaad aangericht als de leugen ooit vermocht, elders verwoest de „deugd" meer geluk, dan ooit de „ondeugd" kon. Is het niet Genoveva's edelaardigheid, die de schuldige liefde aanwakkert in Golo's hart, is het niet haar vlekkeloosheid, haar weigerachtigheid om de geringste zonde te begaan, die hem brengt tot zijn misdadige razernij ? Was hier de som van „geluk" en „ongeluk" van „schuld" en „boete" niet geringer geweest, als „deugd" voor „ondeugd" ware geweken?

„Goede menschen" zijn er niet — maar „goede daden" evenmin. In het stijgend licht der zelfonderscheiding is ook deze gesteldheid, dit oude dogmatisme opgeheven, vloeien „Het Volmaakte" en „Het Onvolmaakte" in elkaar over. Geen daad is „goed" of „slecht", maar uit elke daad, als eenmaal uit die van Orestes, spruit, „goed" en „kwaad" gelijkelijk, omdat geen ding op zichzelf, maar in zijn verhouding tot al het andere, als relatie en functie pas bestaat, zijn waarde en zijn beteekenis krijgt. Niet heeft de mensch door zijn „goede daad" aandeel in het Volmaakte, want de ,,goede daad" is er niet en „het Volmaakte" is er niet. Deze tweede schrede tot de erkenning moest noodzakelijkerwijs de eerste volgen — alle dogmatisme moet vooraf her-steld worden, zal het opgeheven kunnen worden in de Eenheid, zooals we dat eerder hebben uiteengezet.

Maar met de gedachte aan „zedelijk tekort" is nu ook de oude droom van „Zondeval" en „Verzoening" ten onder gegaan. Herakles-Jezus, het beeld van Volmaaktheid, boven menschelijke onvolmaaktheid uit, maakt plaats voor het beeld van een beschonken Prometheus, die na het avondmaal bij Bacchus in zijn werkplaats met onzekere handen zijn half voltooide schepselen voorgoed bedierf. In deze erkenning van een onherroepelijk Noodlot is voor „schuld" noch voor „boete",

509