Prometheus

zijn twijfel en zijn vertwijfeling. Maar de gedachte aan ״zedelijke schuld" is uit deze opvatting nog geenszins weggewischt. De schuld is alleen redelijker verdeeld, is aller menschen gemeengoed geworden. Het oude dogmatisme van ,,goed" en ,,boos" is dus niet zoozeer volkomen opgeheven, dan wel ,,hersteld", tot een nieuwe gesteldheid geworden, waarbij ,,de goede" en ,,de booze" door ,,het goede" en ,,het booze" zijn vervangen, waarin dan elke mensch zijn evenredig aandeel heeft. En duidelijk merkbaar leeft in die opvatting ook nog de oude gedachte van Zondeval en Verzoening, van een uit volmaakten staat vervallen wezen, en daarmee de mogelijkheid tot herstel. ,,Herakles war der Mann..." boven het zwak-menschelijke uit, straalt nog immer de gestalte van het Volmaakte, van den Volmaakte, Herakles... of Jezus. En in dat Volmaakte kan dan de mensch, ofschoon hij tot de hoogste toppen nooit zal reiken, aandeel hebben door zijn ,,goede daden." M. a. w.: de onderscheiding „goede daden" en ,,slechte daden" is bij dit „eerste thema", in dit eerste stadium van zelfbewustzijn nog ongerept gebleven.

Doch het zelfbewustzijn schrijdt immer verder en laat ook dit dieper, persoonlijker, dogmatisme niet ongerept. En dit gebeuren zien we voor ons als een:

Tweede thema.

De mensch is dus ontoereikend. Hij is geboren om, als Byron's „Kain", voor zoover hij denkt en wil, in „Gods valstrik te loopen", zich te beladen met schuld en tot boete te sterven. Uit den mond van Brand's vrouw, die bezwijkt, nadat ze het hoogste heeft volbracht, krijgt het oude woord een nieuwen zin: „Wer Gott schaut stirbt." Het Volmaakte schouwen — begrijpen = zijn, beduidt de opheffing der persoonlijkheid, die zich in onvolmaaktheid, beperktheid, eenzijdigheid (distinctie) handhaaft en staande houdt, het is doodsgrondslag, geen levensgrondslag. In Hebbel's „Genoveva" zegt Golo hetzelfde „...Liebe, du bist nicht Leben, du bist Tod, ja Tod..."

Maar, de eens volbrachte goede daad, het goede streven, als aandeel in het Volmaakte...? Laat ons zien.

In „Brand" ontplooit zich de nazaat van Odoardo Galotti,

Prometheus 33 507