Prometheus

Koning Kandaules — in Hebbel's ,,Gyges und sein Ring", wil meer dan zijn voorgangers zijn, om een andere waarde gekend worden dan die in munt en zwaard en diadeem is uitgedrukt, bij wil een ,,gekroonde realiteit", geen ,,gekroonde fictie" wezen. Datgene wat den Vorst in de collectiviteit volkomen bevredigt — we zagen het indertijd bij de vergelijking tusschen Lodewijk XIV en Napoleon — waarvoor hij zelf in aanbidding ligt, wijst deze Koning af: ,,zu gelten, wie geprägte Münze gelten, und mit den Statuen, die in geweihten Tempelnischen stehn, die schnöde Unverletzlichkeit zu teilen" — maar dezelfde fiere individualist kan zijn geluk als man niet alleen dragen, hij heeft andermans oogen van noode om zijn eigen oogen te gelooven en haalt aldus Gyges over tot de misdaad, die slechts met zijn dood gezoend kan worden. ,,Ich brauche einen Zeugen, dasz ich nicht ein eitler Thor bin, der sich selbst belügt, wenn er sich rühmt, das schönste Weib zu küssen, und dazu wähl ich dich."

Brand — in Ibsen's drama van dien naam — is de man die alles, zichzelf en anderen, offerde aan de zuiverheid van zijn beginsel en die zich eindelijk, ten do ode toe afgefolterd, ten bloedens toe gepijnigd, terwijl hem de lawine begraaft, uit de wolken het ,,Deus caritatis" hoort toeroepen, als met de stem van zijn eigen laatgerijpte inzicht, dat hij de wetten van het Erbarmen schond voor de wetten van de Gerechtigheid. Ook hij mag in zijn doodsuur zichzelven zeggen, wat Kandaulus in zijn doodsuur zichzelven zegt, dat hij in zijn onkunde de wereld wekte, de slapende wereld, die haar slaap zoo goed als haar werkdadigheid behoeft, zonder kracht om haar te binden, zonder geestelijk bezit genoeg om haar rijker te maken. Ook hij was tegelijkertijd ,,te goed en niet goed genoeg" — te goed om met de slapenden te slapen, niet goed genoeg om de ontwaakten te leiden en tot hooger heil te binden. ,,Herakles war der Mann, ich bin es nicht; zu stolz um ihn in Demut zu beerben, und viel zu schwach, um ihm es gleich zu thun."

En zoo is het overal — overal wrikt het nieuwe zelfbewustzijn, als zelfonderscheiding en zelfcritiek, de oude gesteldheden los, en heft ze op — geen ,,goeden" zijn er meer en ,,boozen" afzonderlijk, maar eeuwig en algemeen is de menschelijke ontoereikendheid, en het besef daarvan leeft in den mensch, als

506