Prometheus

als achter die van het oude kerkelijk-maatschappelijke dogmatisme — met dezelfde instincten als grondslag: autoriteitsgevoel, zin voor tucht en orde, en een herhaaldelijk uitgesproken afkeer van individualistische zelfwerkzaamheid.

Voor de alleenzaligmakende kerk is de alleenzaligmakende wetenschap in de plaats getreden, voor de geheiligde bedienaren des woords de uitverkoren ,,élite intellectuelle", de halfgoden van de ,,Ecole Polytechnique". Het oude ,,Soyons soumis" van Bossuet klinkt ons tegen in de herhaalde aanmaningen aan hen, die niet tot de ,,élite" van de ,,Ecole Polytechnique" be-hooren, om toch te berusten in wat die élite eens voor al als ,,waar" en ,,onwaar" vaststellen zal. En zooals Hobbes de vrijgeborenheid van den mensch wegwerkt onder een stapel „contracten", zoo begraaft Comte het eiken mensch in theorie toegekende „droit souverain d'examen" onder de herhaalde verzekering, dat alleen de meeningen der wetenschappelijk opgeleiden waarde hebben, en hij vertrouwt van het onwetenschappelijke vulgus „qu'ils s'empresseront sans doute d'y abdi-quer spontanément", uit puur verlangen om verlost te worden van de „anarchie intellectuelle", die dan ook weer de „uitsluitende oorzaak" is Van elke andere anarchie.

Ligt aan dit alles niet duidelijk de eeuwige Levenswil, het oude „maatschappelijke instinct" ten grondslag? Elke trek er van is in Comte's „Philosophie Positive" op te sporen. Het aristocratisme allereerst, al is voor de oude geboorte-aristocratie de aristocratie van de Ecole Polytechnique in de plaats getreden. De overschatting van de waarde en de aanspraken dier weinigen, de onverschilligheid voor de waarde en het geluk der massa's, die zich, juist als vroeger in den wil Gods, thans te resigneeren hebben in het inzicht dat „individueele rampen onvermijdelijk zijn" — voortvloeiend uit overmatig distinctie-gevoel — het voortdurend wijzen op het „nut" van de Philosophie Positive voor de maatschappij — het veelvuldig gebruik van het woord „dangereux" dat letterlijk op geen pagina van de „Physique Sociale" ontbreekt — het zijn alles symptomen van dezelfde gemoedsgesteldheid, namelijk die, waarin de Eenheid zichzelf vergeet, zich stellen, maar niet zich opheffen wil. De „physiologie cérébrale", de „Natuurwet" in het algemeen heeft voor den man, die zoo smaalde

494