Prometheus

de zeventiende eeuw, schijnbaar zelfstandig werkend, uit alles wat ze zagen en leerden, het gemeenschappelijk Katholiek-absolutistisch dogma puurden, zooals later alle Marxisten, schijnbaar zelfstandig werkend, uit alles wat ze zien en leeren, het gemeenschappelijk historisch-materialistisch dogma zullen puren, zoo kunnen de leden der moderne collectiviteit, de dragers van het moderne wetenschappelijke dogmatisme, ook niet anders dan tot soortgelijke, zoo niet volmaakt gemeenschappelijke waarheden komen, want ook zij bezitten maar één gezamenlijk oog. En ook hierin komen ze met de leden der oude collectiviteiten overeen, dat ze aan die gezamenlijkheid van uitkomst superioriteit, ja, bewijskracht ontleenen willen tegenover de onbewezen waarheden van den denker — Lamennais baseerde zijn theorie van de onomstootelijke waarheid der Katholieke dogma's op de vele eensgezinde aanhangers dier dogma's, — en precies zoo doen de wetenschappelijken. Niet bij machte de om-wereld te vatten als projectie van eigen-ik, daardoor wanend als objectieve waarheid te ontdekken, wat als immanent dogma in hen voorhanden was, beroepen ze zich op hun uniform karakter, op wat dus welbeschouwd hun inferioriteit is, om hun superioriteit te bewijzen 1

Curieus is daarbij het beroep, zoowel van Comte als van Buckle, op het ,,gezonde verstand" — 't welk voor den filosoof, als het ongecontroleerd bedrieglijk bevinden eener meerderheid van vrijwel-onbewuste merischen geenerlei overtuigende waarde heeft — en waarbij vergeten wordt, dat het ,,gezonde verstand", ook van den scherpzinnigsten zeventiende-eeuwer, hem een wereld zonder persoonlijken God als een absurditeit deed erkennen en dat van maar zeer weinig tijdgenooten het ,,gezonde verstand" zich zal hebben verzet tegen het bondige antwoord aan Boswell, waarmee de eerwaarde Samuel Johnson het vraagstuk van de wilsvrijheid kort en goed meende op te lossen: ,,Sir, we know our will is free, and there's an end on't." Doch zoowel Buckle en Comte als Descartes en Johnson meenen dan ook eigenlijk met ,,gezond verstand" de zienswijzen van een bepaalde groep, van bun groep.

En zoo laat zich overal achter de nieuwe terminologie van het wetenschappelijke dogmatisme dezelfde inhoud opsporen

493