Prometheus

op de Goden der theologen en de ,,entités" van de metaphysi-ciens, den Wil Gods vervangen — en een wetenschappelijk-gegrondvest ,,Utopia" wordt gepredikt in hetzelfde werk, dat voortdurend zijdelings tegen de Saint-Simonisten boudeert.

Ja, de gansche progrès-gedachte is van egocentrischen aard en herkomst, in lijnrechte tegenspraak met de filosofische opvatting, neergelegd in het Heraklitische aphorisme, dat ,,een en dezelfde de weg opwaarts en nederwaarts is" en weer voortvloeiend uit de overschatting van eigen werkzaamheid. Naast de onmiskenbare ontwikkeling op wetenschappelijk gebied wordt de (even onmiskenbare) achteruitgang en verlies op andere gebieden niet geteld, niet aangezien.

Oudtijds werd de onderwerping van het individu aan de collectiviteit den gemeenen man als een van God opgelegde verplichting voorgehouden, waar de Overheid de draagster was van Goddelijk gezag —; thans leert de anatomie, dat ,,het deel altijd ondergeschikt is aan het geheel" en deze stelregel wordt dan automatisch overgebracht naar, en toegepast op de maatschappelijke verhoudingen — en ook hier doet zich het algemeene besef van der gebieden verwantschap als de spotvorm voor van het Eenheidsgevoel — als steeds het collectieve van het individueele — waar dan ook juist het voornaamste: het onderscheiden, het zien van het verschil naast de overeenkomst, alweer ontbreekt!

Oudtijds leerde de Kerk, met behulp van de Schrift, de superioriteit van den man boven de vrouw — thans brengt de ,,physiologie cérébrale" tot precies dezelfde uitkomst. En zoo is het overal.

Zonnehelder blijkt het: dezelfde ingeboren instincten (bestemmingen) zullen, aan welk materiaal ze zich ook hechten, in welk gebied ze zich ook bewegen, van welke argumenten ze zich ook bedienen, altijd tot dezelfde ,,conclusies" voeren, conclusies, die niets zijn dan de formules van gemoedsbehoeften, tijdsbehoeften, verwerkelijkingen van bepaalde momenten in der Eenheid zelfontplooiing. Ook met de zienswijzen en conclusies van den filosofisch denkende is dit het geval, maar er is altijd dit verschil: hij weet dat het zoo is, en geeft ze dus niet uit voor ,,incontestable truths", voor alleenzaligmakende waarheden.

495