Prometheus

ring der in een vorige periode van individueel (individualistisch) denken geproduceerde, gecreëerde (geopenbaarde) onderscheidingen, zienswijzen en opvattingen. In dit geval ten eerste uit het op zichzelf zoo bij uitstek anti-dogmatische ontwikkelingsbegrip, dat reeds Empedokles bezat en, in de achttiende eeuw, elk op zijne wijze, Lessing en Kant, Laplace en Fichte, en dat Hegel voor zich als ,,zelf-ontplooiing van het Absolute" tot de gansche werkelijkheid heeft gemaakt.

En ten tweede uit den drang naar synthese, naar verzoening, welke altijd optreedt,- wanneer twee scherp-tegengestelde beginselen onhoudbaar zijn gebleken.

Voor den aanblik van den negentiende-eeuwer van omstreeks 1820 heeft het jongste verleden, doorgetrokken tot in het heden, twee groote eenzijdigheden opgeleverd: die van Rousseau's Contrat Social, het uiterste van individualisme en die van Bonald's ,,Théorie du Pouvoir," het uiterste van dogmatisme, autoriteitsgevoel, gezagsinstinct — waarvan zich de kerk en haar aanhang tracht te bedienen.

Beide beginselen zijn onhoudbaar gebleken — het eerste onuitvoerbaar en het laatste onduldbaar. En opnieuw, en krachtiger openbaart zich de poging om twee op zichzelf onhoudbare beginselen met elkaar te verzoenen, die we reeds opmerkten in den aanvang van de zeventiende eeuw, nadat Middel-eeuwsche onderwerping en Renaissance-critiek op zichzelf ontoereikend waren gebleken, en Pascal het juiste midden tus-schen ,,twijfel" en ,,onderwerping", tusschen opheffen en stellen trachtte te vinden, waarbij hij eenvoudig terecht kwam, moest komen, bij een nieuwe stelligheid, geforceerd door een nieuwe autoriteit.

In de snellere opvolging der gebeurtenissen, het vlak na elkander overheerschen der beide tegengestelde beginselen — autonomisch beginsel en gezagsbeginsel — hebben de tijdge-nooten beide zien falen, het ,,ancien régime" en zijn herhaling gedurende de Restauratie door de eenzijdigheid van haar dwangmethode en kastensysteem, de Revolutie door de eenzijdigheid van haar individualistische idealen en illusies.

Beide beginselen samen te vatten tot iets dat voor allen aannemelijk en voor altijd houdbaar zal zijn — wordt dan de groote werkzaamheid van een deel der bezige geesten in den

487