Prometheus

verloochening besteed en slechts in zooverre ״idealisme" als de wanen en verblindingen van onrijpe intellecten, onvoldragen geesten aldus mogen worden genoemd.

De groote geesten en onzelfzuchtige gemoederen staan bewust of onbewust, openlijk of heimelijk aan de zijde van Prometheus — althans in geenen deele aan die van Jupiter.

Dat dit waar is, wordt op curieuze wijze bevestigd door een boek als Bismarcks „Gedanken und Erinnerungen", 't welk eenvoudig verbijsterend is van met naïeve, zelfingenomen vrijmoedigheid geëtaleerde geestesarmoede.

Vergelijkt men dit werk met bijvoorbeeld Buckle's „History of Civilization in England" — 't welk ons toch met zijn tot in het absurde doorgevoerde causaliteits-theorie nu ook alreeds als „verouderd" en eenzijdig aandoet — dan past voor den geest van Bismarck's geschrift geen minder woord dan barbaarsch. Hier openbaart zich een schier ongelooflijke geslotenheid voor alle ethische, filosofische en historische inzichten, die de negentiende eeuw heeft veroverd — een echt-egocentrische mengeling van cynisme en zelfverblinding, een Macchiavellistisch tekort aan moraal, doch zonder een spoor van Macchiavellistische geestesgrootheid, een doezelige door-eenwarring van rauwe oprechtheid ten opzichte van eigen doeleinden, waarbij slechts machtsvragen, en van wonderlijk „idealisme" ten opzichte van des tegenstanders doeleinden, waarbij onmiddellijk rechtsvragen op den voorgrond worden gebracht — dat is een typisch egocentrisch meten met veel meer dan twee maten, hinken op veel meer dan twee gedachten, met slechts één „immanent dogma": dat soort „patriotisme" en zoogenaamde Monarchen-vereering, 't welk nu eindelijk in de naneven als eerzucht, heerschzucht en het enghartigst klasseinstinct is ontmaskerd. Te midden van het Velerlei zoeken en streven, tasten en beproeven van de vooraanstaande negen-tiende-eeuwsche geesten doet dit onbegrip, dat nog steeds op Revolutiën ageert met waterige theologie of bloedig geweld, naar gelang ze in het verleden of het heden vallen, ons aan als een plompe kei. Hier is wel de soort „grootheid" waaraan zich de gemeene man vergaapt, die zich in den dierentuin aan den olifant vergaaptl Hier openbaart zich wel de „Man uit één Stuk", die noch den twijfel van den wijze, noch het

484