Prometheus

revolutionnaire comité's vergaderd en de wierookwalm is voorgoed verjaagd. Jeugddroomen zijn opgegaan in het nuchterst daglicht. Weliswaar zijn nieuwe tyrannen opgestaan, weliswaar is het oude fanatisme in eere hersteld, maar dit verloop wordt, gelijk gezegd, geenszins als noodzakelijkheid, toen als nu, slechts als een ongelukkig toeval verstaan. Wat eens geschied is, kan weer geschieden, kan beter geschieden, zoo waant men, kan definitief bevestigd worden.

Goethe's Prometheus eischt niets meer van Jupiter dan dat hij hem in eigen taak vrij en volmachtig late — Shelley's Prometheus beoogt en bereikt Jupiter's val, tot heil van de menschheid, die hij dient. Shelley's ,,Prometheus" is evenveel jaren na de Revolutie, als die van Goethe er voor geschreven, en de ondenkbaarheid van een compromis tusschen ,,Prometheus" en ,,Jupiter", tusschen Recht en Macht, tusschen Vrijheid en Tyrannie, is te duidelijk gebleken. Aan het ,,Es lebe die Freiheit" gaat uit den mond der rijpe, bewuste Prometheus-ver-eerders geen ,,Es lebe der Kaiser" meer vooraf!

Zeker is het waar, dat hier het persoonlijk verschil tusschen Goethe en Shelley niet over het hoofd gezien mag worden — doch Shelley en Schiller mogen we toch wel als overeenkomstige temperamenten beschouwen, en we weten het: nooit heeft Schiller zoo openlijk en zoo hartstochtelijk als Shelley de Revolutie beleden. W^ant al is het waar, dat de mensch ziet, wat hij gelooft, hij kan pas datgene verheerlijken, wat hij kent, wat zich ten volle heeft gerealiseerd. En pas recht, wanneer hij van die verwerkelijking juist ver genoeg is verwijderd in den tijd, om nog wel door den zuiveren glans bekoord, maar niet meer door de bijkomstige verontreinigingen afgestooten te worden.

Weinigen toch onder de tijdgenooten hebben de ,,excessen" der Revolutie — uit een onverwoestbaar respect voor den aristocraat, een ingekankerd maatschappelijk instinct toen en later zoo schromelijk overdreven — begrepen voor wat ze waren: een onvermijdelijkheid van zeer gering belang, en ook hier maakt de zeldzame redelijkheid van madame De Stael haar tot een gelukkige uitzondering!

Doch naar zoovele zijden als individualisme zich ontplooien kan, in zoovele verscheidene gedaanten zal ,,Pro-

431