Prometheus

blijkt, de genoemde noodzakelijkheid in het algemeen begrepen, wat niet wegneemt dat Byron in zijn verzen Napoleon voortdurend letterlijk beschuldigt, als ware van hem alleen een bovenmenschelijke volmaaktheid te eischen geweest in het boven-menschelijk weerstaan van een verleiding, die noch Caesar, noch Rienzi weerstond! De eenige, die Napoleon's optreden als een noodzakelijkheid heeft begrepen, was de furieuze reactionnair De Bonald, dien we reeds eerder noemden. De telkens zoo tergend herhaalde zinsnede in zijn ,,Théorie du Pouvoir", dat persoonlijke vrijheid onverbiddelijk leidt tot tyrannie of tot anarchie, bevat inderdaad een onverbiddelijke waarheid. Maar geenszins door een grootere mate van redelijkheid zag hij in wat de aanbidders dier Vrijheid niet inzien konden — haat alleen maakte hem zoo scherpzinnig en schijnbaar redelijk, hem, die ten opzichte van de ongebreidelde priester-heerschappij en koningheerschappij, welke hij voorstond en mateloos idealiseerde, zoo volkomen was verblind 1 Zóó zagen de theologen in de zeventiende eeuw met groote scherpzinnigheid de fouten en leemten van andermans systemen — maar voor de hunne waren ze stekeblind. De ware redelijkheid echter onderscheidt juist in zichzelf, zooals de ware moraal zichzelve richt! Dat De Bonald begreep wat madame De Stael niet begreep, beduidt alleen, dat gen« haatte wat deze liefhad, namelijk de Vrijheid, met een liefde, die ,,alle dingen gelooft, alle dingen hoopt en alle dingen bedekt."

Door de Revolutie-zelf is de moderne mensch tot zijn wezen ontwaakt, hij realiseert wat hij wil, en hij wil nu veel meer dan de mannen, die jongelieden waren vóór de Revolutie. Shelley's ,,Prometheus" koestert eindeloos stouter wenschen, eindeloos ruimer ambities dan Goethe's ,,Prometheus". De mogelijkheid der vervulling is gebleken, tyrannen zijn reeds gevallen, Koningen zijn onthoofd, en de wereld is niet uit haar voegen gegleden, en de laatste glimpen van het oude respect voor den Gezalfde Gods — verworpen, maar niet steeds verwonnen — ,,Niet allen zijn ze vrij, die met hun keet'nen spotten!" — is verdoofd, de oude betoovering verbroken, de geheimzinnige, hardnekkige suggestie, die gewelddadigheid terughield voor ,,den Troon" is verstoord. Tempels van brutaal en fanatisch bijgeloof zijn geslecht — waar de altaren stonden, hebben

430