Prometheus

metheus" verheerlijkt zijnl En noch voor, noch na de Revolutie kon in een temperament als dat van Goethe de Prometheus-verheerlijking een ander dan een intellectueel karakter aannemen.

Zooals het immers Kant niet deerde, dat de theologie zich tot meesteres stelde over des gemeenen mans geweten, mits ze maar niet de filosofie te na kwam, zoo deert het Goethe eigenlijk weinig, onder welke wetten de gemiddelde mensch moet leven, ja zelfs, welke beperkingen de filosoof zichzelf opleggen moet — denken we aan zijn houding in het geval Fichte — als de kunstenaar zich maar in eigen sfeer handhaven en uitleven kan! Terwijl Lessing en Schiller in hunne drama's zich voortdurend bezighouden met het algemeene probleem van heerschers en onderdanen, is in Goethe's ,,Torquato Tasso" de verhouding van Vorst en Dichter wederom het thema. En zoo ligt het dan in de rede, dat ook ,,Prometheus" niet voor hem kon zijn als voor Schiller: een bezieler, als voor Shelley: een Heiland, als voor Byron: een held-martelaar met vlammend oog —, doch eenvoudig een vrij-werkend kunstenaar, en dat Goethe's, op jongen leeftijd, in 1771 geschreven Prometheusfragment niet is een oorlogsverklaring aan de toenmalige heerschers, maar een onafhankelijkheidsverklaring van den rijpenden kunstenaar. Het fragment heet te zijn ontstaan naar aanleiding van een door hem op een Shakespeare-gedenkdag uitgesproken rede, waarvan hij in ,,Dichtung und Wahrheit" vertelt en waarin hij, als trouwens vaker, Shakespeare vergeleek met Prometheus-den-M.enschenschepper. Ook den jongen Goethe-zelf was de bijnaam ,,Prometheus", waarmee hem een vleiende vriendenschaar te tooien placht, lang niet ongevallig. Dit alles teekent zijn Prometheus-opvatting. "Wel is Prometheus opstandig, maar niet in dienst van een algemeen-mensche-lijk ideaal, en alleen voor zoover het noodig is tot eigen zelfbevrijding. Heeft hij die bevochten, dan wil hij desnoods... minister van Jupiter worden.

Minerva wees hem de bron, waaruit zijn schepselen leven dronken; de Wijsheid dient niet den Heerscher, maar den Dichter, zij alleen kroont hem tot koning in zijn zelfgeschapen rijk: „Der Kreis, der meine Wirksamkeit erfüllt." Daarin begeert hij rust. Zijn houding tegenover „de Goden" — de

432