Prometheus

tochtelijk oprechte ״Confessions" uiting van denzelfden onweerhoudbaren drang naar desnoods onstichtelijke waarheden na de lange periode van stichtelijke levensvervalsching.

Het merkwaardige is hier weer, dat dit meer en meer toenemende levende gevoel van algemeene aansprakelijkheid aan het algemeene kwaad, dit waarachtige Christelijke zondebesef, welke het dogmatische onderscheid tusschen ,,zondaar" en „brave" opheft en Emilia Galotti principieel gelijkstelt met een M.aria M.agdalena — dat dit gevoel zijn dooden spotvorm in de maatschappij vervangen komt. Die doode spotvorm is namelijk de redelooze mede-aansprakelijkheid van echtgenoote en familie van den misdadiger in de misdaad en het redelooze mede-deelen dier verwanten in zijn schande. Van maatschappelijk standpunt is ze gerechtvaardigd, daar immers een gezin als saamhoorig wordt gevoeld en vrouw en kinderen gretig genoeg het aandeel eischen in de glorie, naam en fortuin van man en vader — zoodat dan ook de schande als iets reëels wordt gevoeld; vermindert echter het maatschappelijk instinct, wordt de mensch niet langer als deel van een clan of gezin, maar als individualiteit gezien, dan wordt die mede-aansprakelijkheid terstond als een redeloosheid en dus als een onrecht gevoeld. Tegelijkertijd neemt het redelijk besef, dat elk mensch door zijn natuur, potentiëel medeschuldig is aan eik-anders kwaad, dan weer toel Van dit laatste gaven we daar juist de bewijzen — wat het eerste betreft: het was een hartstochtelijk vereerder van Rousseau, die in zijn jeugd door de academie te Metz werd bekroond voor een verhandeling „Over het schandelijke vooroordeel, dat de familie van een gevonniste doet deelen in zijn smaad" —, het was de jonge Robespierrel Zoo vervangt in elk gebied, in elk onderdeel de persoonlijke, wezenlijke waardebepaling (onderscheiding) de maatschappelijke, dogmatische, die haar spotvorm is. En Robespierre's geschrift doet, juist door zijn zedelijke bedoeling, wederom een stap in de richting van gezinsontbinding en maatschappij-ontbinding, waarop als tweede stap volgde de aantooning van onzen gemeenschappelijken schuld aan het gemeenschappelijke kwaad, zich in de litteratuur projecteerend tot die men-schelijk-feilbare en falende maar toch „sympathieke" helden en heldinnen, waarvan Goethe's Gretchen een der sterkste

Prometheus 27 411