Prometheus

voorbeelden is. De ,,vromen" van de Roomscbe Romantiek hebben hem dan ook in later tijden, toen Shakespeare weer moest wijken voor Calderon en Goethe zelf voor Jacob Böhme, dat ,,verheerlijken van de ontucht" zwaar genoeg aangerekendl

Toch, we zeiden het al en het mag trouwens bekend genoeg heeten, is de bekommering over de zedelijke tekorten der maatschappij, waarin hij leefde, voor Goethe nimmer een hoofdmoment van zijn aandacht geweest — het blijkt op zoo eigenaardige wijze uit ,,Dichtung und Wahrheit" in een nagenoeg geheel ontbreken van die jeugdherinneringen aan gekrenkt rechtsgevoel, gepijnigd medelijden, waarvan de levensgeschiedenissen van Tolstoy, Shelley en Byron zijn gedrenktl Goethe's eigen houding tegenover de wereld, de bron en oorzaak van zijn onvree blijkt het best uit zijn later te bespreken Prometheusfragment — en dan is er natuurlijk van jongsaf een hooggestemd en hooggespannen intellectueel en artistiek enthousiasme, dat hem tegen de officieele kunst en de officieele geleerdheid doet woeden, en waardoor in zijn oog elke critiek op zijn idool Shakespeare een heiligschennis wordt, die niet ongewroken mag blijven.

Faust is die vrije, moderne persoonlijkheid — waartegenover Wagner, de geleerde, den geest des tijds vertegenwoordigt — in Faust is wel de intellectueele ambitie grenzenloos, daar hij zich drager van het goddelijke weet —, maar hij is niet als Wagner pedant, hij vindt volstrekt niet dat hij het reeds zoo ,,herrlich weit" gebracht heeft, en ontveinst zich evenmin wat het als symptoom beduidt, dat hij voor den Aardgeest sidderde 1 Wagner acht zich, naar maatschappe-lijken trant, veel meer dan Faust boven het landvolk verheven, deze laatste ondergaat de gelijkheid in gemeene nietigheid — in genen weegt de distinctie van zijn poovere geleerdheid zoo geweidigi En terwijl Faust de vogels hun wijde vlucht benijdt, verklaart W^agner, met zijn neus in den wind, dat hij de vlucht „Von Buch zu Buch, von Blatt zu Blatt" veel belangrijker vindt.

In Faust leeft nog hetzelfde hartbenauwende leed om maatschappelijke en wereldsche beperkingen van zijn ,,jongeren broeder" W^erther, van zijn verwanten, de Schillersche helden,

412