Prometheus

blijken geeft, als liij over den ״krijgsheld" en den „edelman" spreekt, het beduidt eenvoudig „begrip" en is als zoodanig anti -maats chappelij k.

Wie dus met eenigen schijn van recht Macchiavelli cynisch wil blijven noemen, zal voortaan ook Plato voor een „cynicus" dienen uit te maken. Beiden toonen aan de volkomen on-vereenigbaarheid van macht en heerschappij met ware eerlijkheid en ware rechtvaardigheid, door een overeenkomstig individualistisch inzicht. Plato wendt zich, na dit geconstateerd te hebben, weer van de werkelijkheid af en geeft den raad, dien niemand volgen kan: afzonderlijk in deugd te leven. En omdat iedereen zich gaarne vleit, dat hij dit eigenlijk alreeds doet, en zijn medeplichtigheid aan het gemeene kwaad liefst loochent en vergeet, daarom vindt men Plato niet ,,cynisch". Maar Macchiavelli blijft in de werkelijkheid, waar immers altijd machthebbers zijn, vele vorsten en vele gegadigden naar het métier van vorst en naar andere machtige posities. Hun houdt hij in zijn Vorstenschool voor, dat zij zich niet behoeven te vleien, deugd te kunnen beoefenen, als zij macht begeeren en dat hun „recht" op zijn best het Recht van den sterkste is. V/ie dat dan niet aandurft, moet geen Vorst willen zijn en zal geen Vorst willen zijn. Doch wie het wel wil en wel durft, vindt da&r de voorschriften van het métier: in welke gevallen het goed is, in veroverde streken verdeeldheid te

*) Sommigen doen dat zelfs zonder het te weten of het zoo te bedoelen, als het ware „in hun onschuld". Zoo heeft onlangs de Delftsche Hoogleeraar Professor Kips voor een leergierig Berlijnsch gehoor betoogd, dat Nederland in de 17e eeuw een wereldrijk kon zijn geworden, indien het zich aan ,,De Oranjes" had onderworpen en de heele bende der De Witten en Oldebarneveldts —• waartoe naar den geest ook Spinoza behoorde .—׳ tijdig de hersens ingeslagen. Liberalisme heette hij het grootste beletsel om wereldrijken te stichten. Sommige „liberale" bladen hebben zich over wat ze noemden „wetenschap in dienst van politiek" geweldig boos gemaakt. Zeer ten onrechte. Met „wetenschap" hebben dergelijke uitingen niets te maken .—, maar de man had intus-schen volkomen gelijk. Elke poging naar Recht op waarachtig zedelijken grondslag (wat „liberalisme" dan toch wil zijn en wellicht wel eens een oogenblik is geweest) verzwakt de kracht van een collectiviteit en staat dus de stichting van wereldrijken en dergelijke collectieve prestaties in den weg. De professor heeft het goed gezegd, voor een collectiviteit geldt: hoe slechter, hoe hechter. Zoo hij in dezen vorm de conclusie van zijn stelling aandurven en ze daarna nog verdedigen zou, dan ware hij bijna . . . Uebermensch!

182