De verlatene

nuftige taalvorschers worden gekweekt. Tevoren had hij, in zichzelf waarnemend en wetend een vurige kern van echter menschelijkheid, dat zelfvoldane vat geleerdheid van-ontwikkelden-huize zonder eenige vijandelijkheid kalm-weg als mindere beschouwd en de hooghartige manieren van den door standtrots opgeblazen, van vaderlijke en grootvaderlijke geleerdheid doortrokken en verzadigde jongen over zich heen laten gaan.

Nu niet meer. Nu het haatvermogen in zijn ziel eenmaal was opgewekt, haatte hij dien jongen meest van allen. Neerslaan wilde hij hem, neerslaan zou hij hem met zijne geestelijke meerderheid, vernietigen en verpletteren wilde hij al dat vulgair-geleerde volkje, dat neerzag op hem, omdat hij schamel van uiterlijk, armelijk gekleed en een Jood was.

En een gloeiende eerzucht laaide in hem op, voortdurend aangewakkerd door zijnen haat, eerzucht die hem dreef tot buitensporige studie, met geen ander doel dan zich eenmaal te doen gelden, dan den anderen, den hoogmoedigen, den geringschattenden, den spottenden eenmaal door daden te doen weten, zóó zeker en fel, dat geen ontkennen zou baten, dat hij, de Jood, hun aller meerdere was, en ze allemaal met die meerderheid neer te slaan.

Het liet hem voortaan geen rust meer, het verteerde hem, het tastte zijn ziel en zijn zenuwen tot in hun diepste vezelen aan.

XL VIII

De volslagen eenzaamheid, waarin hij voortaan noodgedwongen, maar zonder leed leefde, maakte van hem een mensch, wiens blik voortdurend op zijn eigen inwendig leven is gericht. Hij gaf zich over aan dóórdringende zelfbespiegeling, een aanhoudende zelfontleding, die toch niets dan den schijn had van

'287