De verlatene

de donkere rivier; de weg viel hun lang, er broeide een wrevelige vervreemding tusschen hen en de thuiskomst was een verlichting.

Daniël ging onmiddellijk naar zijn slaapkamertje toe. En bitter bedacht hij, dat het toch in allemaal hetzelfde was, in allemaal iets van den onverwoest-baren geërfden Jodenhaat en dat ze allemaal even gretig aangrepen de misdaden van éénen Jood om in hem de gansche natie te kunnen beschimpen en vernederen.

Het was weer het oude, dat jaren op hem scheen te hebben geloerd, dat hij lang om zich heen had gevoeld, zonder het te kunnen tasten en aangrijpen, zóó vaag en ver soms, dat het een muffe verbeelding scheen meer dan werkelijkheid, en dat er nu, onont-kenbaar weer was, dat, wat hem al zijne vijf burgerschooljaren had verbitterd.

Dit was wel zeker, hier blijven zou hij niet. Van Verrijn had Hein Bonten blijkbaar geleerd, dat er andere vriendschap bestond dan de zwaarmoedige toewijding, het eenige toch, dat zijn van jongs-af geknauwde en neergedrukte ziel vermocht te geven. De nerveuze, grillige, soms onstuimig-jolige dan weer onredelijk-driftige aard van zijn neef trok hem blijkbaar aan. Dat het hem een offer was geweest, Maarten om zijnentwil te laten trekken, dat had Hein hem duidelijk genoeg laten voelen, zoo duidelijk, dat de aanvaarding van het offer voor hem een onmogelijkheid was geworden.

XL VII

Zoo schreef hij Hein dan nog dienzelfden avond een brief, waarin hij hem dit alles uiteenzette. Hij schreef met ingehouden woorden, zonder hartstocht, bitterheid of beklag. Hij schreef nadrukkelijk, dat hij

'282