De verlatene

vrouw, strak en zwijgend tusschen zag zitten. Daniël was maar kort gebleven, en bij 't uitlaten — terwijl Jozef van schaamte bloosde om den lachbuider, die achter hen uit de kamer brak — had Jozef hem z'n adres gevraagd. Hij wilde nu op zijn beurt ook eens komen. Maar Daniël had hem verteld, dat hij samenwoonde met drie andere studenten en dat hij geen kamer had voor zich alleen ter beschikking.

Jozef had den wenk begrepen, hij wilde niet opdringerig lijken en had Daniël niet bezocht. Die was daarna ook nooit bij hem geweest.

Zijne verhouding met vader was redelijk. Ze waren, Rebecca en hij, korten tijd na hun trouwen, samen naar het dorp geweest en door vader zonder onmin ontvangen. Dat was, na al het gebeurde, al veel. 't Scheen wel, — Jozef merkte het op met bevreemding, — dat Esthers noodlottige terugkeer den ouden man eerder goed dan kwaad had gedaan. Hij was rustiger dan tevoren, z'n blik had niet immer dat vage en onwezenlijke der laatst-voorbije jaren meer.

Van tijd tot tijd bezocht Röosje haar zuster, maar vader ging nooit, en ook hij-zelf had het bij één keer gelaten; Esther had hem niet herkend en hem had het bezoek te hevig aangepakt. Maar vader scheen be-rustigd in de gedachte dat Esther nu tenminste in een Joodsche omgeving was en, zij het dan ook buiten bewustzijn, naar den Joodschen ritus getrouwelijk leefde. Er bestond nu geen schande meer; haar waanzin, die geen vragen, geen doordringen toeliet, sloot eens en voor goed dat vreeselijke verleden af, waarvan ze geen van allen ooit het rechte hadden begrepen.

Roosje intusschen was er den eersten tijd slecht aan toe geweest. Dokter Koning had ontspanning aanbevolen, afleiding, verandering van omgeving. De voortdurende omgang met vader, en met niemand anders knauwde het nog jonge kind. Maar

'258