De verlatene

Twee geslachten, vaders en kinderen had hij onderricht op z'n Jodenschooltje dertig jaar lang achtereen in datzelfde onfrissche lokaaltje, waaraan niets veranderd en niets vernieuwd werd; hij had ze de eerste beginselen van het Hebreeuwsch ingestampt, — zich toornig verbazend, dat ze er niets voor voelden, er niets van onthielden en wèl van hun school-Fransch — volgens een methode van twee eeuwen terug. De vaders waren hem nu boven het hoofd gegroeid; die het onder hen tot kerkeraadslid hadden gebracht, voelden zich z'n rechtmatige meerderen en behandelden den ouden leermeester met beschermende gemeenzaamheid. Roosje had den ouden Rebbe dikwijls hooren klagen over dat alles, met z'n gebroken bibberstem, uren achtereen tot in den laten avond, als hij vader bezocht, 't Waren geen opwekkende gesprekken, maar ze deden haar toch plezier, omdat vader leniging van z'n hartsverdriet scheen te vinden in het deelen van dat verdriet met een ander, die óók zijn verdriet te deelen had met hem.

Want de Rebbe was niet gelukkig met z'n kinderen; iedereen wist, dat z'n getrouwde dochter ״vrij" was en dat hij er als vader, ja nog wel aan huis kwam, maar er als Rebbe nat noch droog over de lippen mocht brengen. Ieder wist ook dat z'n zoon in stilte verkeering had met een Christenmeisje en kalm wachtte op haar meerderjarigheid om haar te trouwen en z'n eigen vaders al of niet toestemmen zelfs niet telde. Toch scheen het wel, alsof boven dat alles hem hinderde, dat zijn „kille" — oudtijds tot de vrome kille's gerekend — nu ten dage, zonder dat hij het had kunnen veranderen of tegenhouden, tot de „modernen", de „liberalen" werd gerekend. Veel had hij er over moeten hooren van den opperrabbijn de laatste jaren van diens leven. Gekropt en gestoken had het hem. Wat was een Rebbe in een Joodsche gemeente? Twaalf baantjes had hij, moést

245