De verlatene

gezegd, duwde hij haar terzij, alsof haar dichtbij-zijn 'aem verveelde, en iedere week weer voelde Roosje een kilte in haar hart na die koude ziellooze zegening.

Vader sloeg geen vastendag over, óók niet dien van Gadalje, welke niet verplicht is, en van den eersten der tien bekeeringsdagen, evenzoo vrijwillig; ook vergat hij de data daarvan nimmer. Maar Roosjes verjaardag was al in lang niet meer gevierd.

En in den winter, op moeders sterfdag, dan kon Roosje zóó vroeg niet opstaan, of vader was haar al vóór geweest, en had het treurlicht ontstoken, dat dien heelen dag moest branden en alleen uit zich-zelve mocht dooven. Daarna ging hij ter sjoel en bad het ״Kaddisj" voor moeders rust, maar er werd geen woord over moeder gesproken.

Ze waren nu maar van zes met z'n tweeën over, dit was in zichzelf vreeselijk en diep-droevig, maar het had toch nog anders kunnen zijn, meende Roosje.

Jozef was getrouwd, Daniël leidde een ander leven, maar geen slecht leven. Hij leefde eerlijk en hardwerkend en niemand zag hem ooit anders dan in goed gezelschap. De oude heer Spijer, die afvalligheid en opstand tegen het eerbiedwaardige eeuwenlang-be-staande, niet licht telde, had het moeten erkennen, er viel op Daniël niets te zeggen. Alleen wat er met Esther was geschied, was afgrijselijk en knakkend. Welk een geluk voor moeder, dat niet te hebben beleefd! Toch, vader had moeite moeten doen Esther terug te krijgen, misschien hadden ze haar nog tot een beter leven geleid! Ze was nu al jaren Weg, ze was bijkans meerderjarig, nu kon er geen sprake meer zijn van opsporen en van terughalen, maar indertijd, indertijd had vader gemoeten. O, het was begrijpelijk, dat vader zich vreeselijk had geschaamd en dat vader woedend was geweest dat hij Esther had vervloekt en verstooten in zijn woede, maar later.... later....

Hij had niet verhard moeten blijven. Doch ook

237