De verlatene

schien door de schande, die over hun huis, hun gezin was gekomen, het kwam, doordat ze zich verbeeldde, dat ieder er haar op aankeek. Ze vertoonde zich weinig op straat, ging haast uitsluitend uit voor boodschappen en keek dan naar niemand om. De buurtkinderen waren nu ook groot geworden, sommigen volwassen al; de meisjes dienden of hadden verkeering, de jongens waren uit hun vaders huis vandaan.

Ze sprak met bijkans niemand, ze las niet veel, een enkel boek, dat ze huurde in de bibliotheek en dat haar weinig bekoorde; toch wist ze, wat er van Esther was geworden. En toen ze onlangs mevrouw Naumann had ontmoet en die haar had aangesproken

— die óók was oud-geworden — en meewarig gevraagd of ze nooit meer iets hoorde van haar zuster toen wist ze ook ineens precies hoe en waarom Esther zoo was geworden.

Ze zou gelukkig hebben kunnen wezen, Roosje, in haar zorgen voor vader, als vader een arm, gebrekkig, of ziekelijk oud man was geweest, die haar toewijding zou hebben beloond met dankbaarheid en met liefde. Toewijding-zelf was haar een geluk te geven, ze zou daarvoor nooit stoffelijk loon begeerd hebben, maar dat hare toewijding zelfs niet werd opgemerkt, dat doodde niet die toewijding, maar het doofde wèl iedere vonk van geluk en van levenslust. En vader kon het óók niet helpen. De eenige schuld lag bij het ongeluk, dat hem te machtig was boven het hoofd gegroeid. Vroeger, ze wist het nog zoo best, vroeger was hij hartelijk en zachtzinnig geweest, ondanks z'n booze buien en z'n bazigheid. Als de kinderen maar gehoorzaam waren — dat was nu eenmaal zoo vaders idee

— dan was vader altijd mild en goed geweest. En hard gewerkt had hij altijd, en nooit iets voor zichzelf behouden, en voor moeder altijd vriendelijk en vol goedheid was hij geweest in hare eindeloos-lange

232