De verlatene

bank over het oproepen en de mitswes; hij haatte het alles, maar zichzelf niet minder. Leegheid, wrevel, vervreemding nam hij in zich waar; z'n blik dwaalde om, sober en donker. En ineens ving hij een goedig-guitig lachje van Jozef, z'n broer, aan de overzij; die na schichtigen blik op biddenden vader zijn zeven vingers omhoog stak, om het aantal uren vóór het einde van den dienst te beduiden, daarna een gebaar maakte op z'n maag van honger, op z'n mond van eten, en van lekker-vinden. Snel bukte Daniël z'n hoofd neer op z'n boek.

Nu stond ineens zijn besluit vast, onwrikbaar plotseling opgestaan als met één feilen klop van zijn hart. Hij ging weg, hier vandaan weg, uit die duffe, stinkende sjoel vandaan en naar buiten toe. Hij zou naar huis toe gaan en z'n vader daar opwachten tot den avond en hem alles zeggen, en alles, alles breken. En afgedaan hebben met slaafsche sleur, en met verschrompelde vormen, en onttrokken zijn aan den afschuw van het gedwongen doen, datgene wat hem nu ineens boven alles tegenstond. Hij wist het nu wel: hier was voor hem niets moois meer te beleven; eerlijk en trouwhartig had hij het beproefd; hij kon niet helpen, dat hij den teêren verbeeldingen zijner jonge jaren was ontgroeid en dat hij alles moest zien zooals hij het nu zag; leelijk, banaal, door onverschilligheid en ongeloof ontwijd, en dat het hem tot walgens toe tegenstond.

Zijn hoofd en zijn oogen hield hij neer, terwijl hij het ״talles" afdeed en het opvouwde met kille, trillerige vingers en wist, dat het ten laatsten maal was. Hij voelde zonder opzien het kijken van zijn broer en zijn vader — van Jozef zou het angstig, van vader toornig-bevreemd zijn, — op al z'n doen gericht, en het pijnigde hem fel; maar tegelijk ook voelde hij, dat hij ter wille van zijn hoogste eigenbelang van nu af ook met deernis en ontzag-traditie moest hebben

167