De verlatene

is pater. Nou, die vent leest Baudelaire ״Fleurs du Mal." Nou vraag ik je!"

״En de Index?"

״Ja juist! Dat zeg 'k je immers! Ze doen water in d'r wijn. Ze kijken d'r menschen aan. Anders hielden ze immers d'r luitjes zoo lang niet bij mekaar! Zoo nu en dan herzien ze den boel. Ze laten vastendagen vallen, zij zijn scheutig met dispensatie, als je er maar om vraagt. Ze vergeten niet, dat de ritus bijzaak is, en de hoofdzaak de gehoorzaamheid. Daar laten ze dan ook niet aan tornen. En o jé, dat gaat zoo best. De meeste lui, die voelen zoo principieel niet. Vragen aan den pastoor, dat vinden ze best, omdat ze vooraf weten, dat-ie ״ja" zegt. Als-ie één keer ״nee" zei, kwamen ze misschien niet meer terug. Was 'r een zieltje naar de maan! Dat is 't heele geheim. Weten ze daar bij jullie niet van?"

״Nee," antwoordde Daan, tot wie de vraag was gericht.

Hij had met belangstelling geluisterd.

״Wie bij ons snert-met-spek eet is een rosjoun, een goddelooze. Wie op Zaterdag een fietstocht maakt, dito, wie niet verkiest te vasten en te rouwen voor dingen waarvoor hij niet meer voelt — en dat's toch ieders eigen zaak, nietwaar? — dien beschouwen ze niet meer als 'n Jood, dien spuwen ze uit. En daardoor verliezen ze de besten natuurlijk. Want iemand die nadenkt, laat zich op den duur toch niet regeeren door een stelletje spijswetten en allerlei ritueelen rompslomp uit tijden, toen de Joden nog een opkomend volk waren, zonder stevige moraal, dat met wonderen en gebulder van een vertoornd Opperwezen in bedwang moest worden gehouden."

״Natuurlijk," beaamde Frikkers. De anderen zwegen nadenkend voor zich uit.

״Maar weet jelui nou wat 't ellendigste is?" praatte Daniël, loskomend, verder. ״De lui, die er dan zoo-

125